غزل

کنا زیبلا دا وطن ٹی برک ہُر
ڈغارا خنوسک جواہر تو نی دُر

برک مش تیٹی نن کرینُن مسیت ئس
عبادت کہ کانک مصیبت مرے مُر

وسم کر خزانے تینا نی چمن نا
چٹہ بِج برے پھل بہارئس مرے پُر

شعور آگہی نا سبخ ایت راج ئے
چراغ ئس نی لگّف تہاری مرے مُر

ڈغارا توارے دا بمب آتا ہڑدے
دا راسکوہ نا سینہ مدامی دتر چُر

ننے یاد کیرے جشن ٹی وطن نا
دتر نمکہ شولان، مشو چیل شم جُر

گدانی تے نازیف شعرئٹ نی الیاس
لڈے لا تو باگل رباب ئس مرے سُر

سنگت الیاس

طاغت نا پالیسی: کرفیو نا پلویڑ ئٹ بلوچستان – ٹی بی پی سرگپ

بلوچستان نا ضلع مستونگ، خاص وڑئٹ تحصیل کھڈ کوچہ، تدوکا اسہ ہفتہ ئسے آن خراب حالیت آتیتون مون تننگ ءِ۔ علاقہ ئٹ بھلو کچ ئسے آ لشکر کشی برجا ءِ، اندن کھڈ کوچہ ٹی نادرست وخت اکن کرفیو خلنگانے۔ دا وخت آ زالبول، چُنا و ورنا تیتون اوار کیہی بندغ آتا زوراکی نا بیگواہی تا تدینیک ہم رپورٹ مسنو، ہرافتا سوب آن ہندی بندغ آتیٹ خُلیس نا ماحول اس ودی مسنے۔

16 جولائی آ بلوچ لبریشن آرمی (بی ایل اے) کھڈکوچہ نا ہند آ اسہ بھلو فوجی قافلہ ئسے ٹک کرے۔ تنظیم نا پارہ غان شینک کروک بیان ئٹ پاننگا کہ دا قافلہ کوئٹہ آن پنجگور نا پارہ غا ہِننگ ئس و جلہو ئٹ کم آن کم 62 کارندہ مرگ ئنا گواچی مسر۔ ایلو پارہ غان حکومتی کالخواک دا تدینی ءِ پک یا رد کننگ نا بابت ہچو شابیتی ہیت اس مونا ہتور۔ جلہو آن پد زو کالخواک بھلو کچ ئسے آ لشکر کشی بنا کریر۔ دا وخت آ لس آباتی، ہندی علاقہ، و مسیت آتے ہم کاروائی تا گواچی کننگا، اندن کھڈ کوچہ ٹی تیوہ کرفیو خلسا بندغ آتے اُرا اسکان توننگا۔ کرفیو نا سوب آن ہڑدیئی زند تیوہ سلیسنے۔ دا حالیت آ بلوچستان نا جتا سیاسی و چاگڑدی بندغ آک ہم خُلیس نا درشانی کرینو۔ بلوچستان نا مسکوہی وزیر اعلی نواب اسلم رئیسانی تون اوار کیہی سیاسی سروک آک کرفیو ءِ شیف خلسا حکومت آن خواست کرینو کہ کرفیو دمدستی ایسر کننگہ، شاری تے آزاتی ئٹ ہن و بر نا موکل تننگہ و لس آباتی ءِ اشتماعی سزا تننگ نا جاگہ غا سیاسی وڑ و ڈول تینائی کننگہ۔

دا اولیکو وار اف، داکان مُست ہم بلوچستان نا جتا علاقہ تیٹ دا ڈول نا گام آک خننگ ئٹ بسنو۔ برجاء سال و توو تیٹی ضلع خضدار نا علاقہ زہری، ضلع نوشکے و دریابی شار جیونی تون اوار کیہی علاقہ تیٹ ہم مرغن کرفیو خلنگا، ہراڑے مخلوق ءِ ہڑدیئی زند، پوریا، خواننگ و دارو درمان کون آ بنداوی آسراتی تیان پدماندہ کننگا۔ دا تدینیک بلوچستان نا مخلوق ئٹ دا مارشت ءِ گیشتر سوگو کرینو کہ ریاست نا پارہ غان کاریم ئٹ ہتوکا سخت پالیسیک لس شاری تا سختی تیٹ ودکی کننگ ءُ۔ السی و سیاسی کڑدہ تیٹ دا ہیت ہم چرجوئی ئٹ کڑمب مرسا ءِ کہ طاغت آ تالان پالیسی و ہر وخت ئنا فوجی کاروائی تیان ریاست و مخلوق نا نیام ئٹ بے باوری گیشتر شابیت مننگ ءِ۔ ہراتم اسہ تیوہ ءُ علاقہ ئسے کرفیو، ناکہ بندی و بھلو کچ ئسے آ فوجی کاروائی تا ذریعت ئٹ بند کننگک گڑا اونا چاگڑدی، معاشی و نفسیاتی زہم آک بھلو وخت ئسے اسکان مارِنگ مریرہ۔

ارٹمیکو پارہ غان ریاستی گپ دا مسنے کہ بلوچستان ئٹ سلہہ بند مزاحمت کروک آتا کچ محدود و منہ سد بندغ آ تالان ءِ۔ اگہ گواچن ئٹ حالیت آک اندا ڈول ئنا ءُ گڑا بھلا کچ آتیٹ لشکر کشی، مرغن کرفیو، ہن و بر آ سخت رکھ و بھلو کچ اسیٹی فورسز آتا سلفنگ دا دعویٰ تون اسہ پاش ءُ تضاد اس ودی کیرہ۔ دا سوج تینا جاگہ غا ارے کہ اگہ مزاحمت محدود ءِ گڑا تیوہ علاقہ تے اشتماعی وڑئٹ انتئے پابندی تا گواچی کننگک۔

بلوچستان نا ویل بیرہ اسہ سکیورٹی یا عسکری ویل اس اف بلکہ اسہ سیاسی، دیہاڑی و راجی ویل ئسے۔ اونا روتہ غاک راجی حق، سیاسی کالخوائی و پجار تون تفوک ءُ۔ ہراتم اسکان دا بنداوی ویل ئنا ایسری کن معنہ دار ءُ عمل اس بناء کننگپک ہموتم اسکان بلوچستان نا حالیت آک اندن مرور، طاغت نا کاریم ئٹی ہتنگ آن نتیجہ تا پیشتمنگ بھاز سخت لگنگ ءِ۔ بلوچستان ئٹ اگہ سیاسی عمل ءِ اہمیت تننگتو گڑا ساڑی آ حالیت آک گیشتر خراب ءُ دروشم اس ہلنگ کیرہ۔ کرفیو، لشکر کشی، زوراکی نا بیگواہی و سخت سکیورٹی نا گامگیج آتیان بنداوی ویل ایسر مفک۔ بلوچستان نا گواچن آ سیاسی، چاگڑدی و راجی ویل آتے منّسا غٹ ذمہ وار آ فریق آک معنہ دار ءُ عمل ئسے نا بنا ءِ کیر گڑا اندا کسر ڈیہہ اکن پائدار ایمنی و سوگوی نا بنداو مننگ کیک۔ نہ گڑا بلوچستان نا حالیت آک نہ بیرہ اندن مرور بلکہ داکان ہم گیشتر خراب مرور۔

بلوچستان نا برجاء غا حالیت، سیندک ڈٹ بندی بھیم ئٹی – ٹی بی پی سرگپ

بلوچستان نا ضلع چاغی ٹی چین ئنا کمک ئٹ برجاء غا مس و خیسن نا ڈٹ بندی سیندک میٹلز لمیٹڈ بلوچستان نا خراب انگا حالیت آتا سوب آن بھاز خُلیس نا درشانی کرسا خبڑدار کرینے کہ اگہ حالیت آتیٹی جُوانی بتو گڑا کمپنی تینا کاریم تے سلفنگ آ بیوس مننگ کیک۔

برطانوی اخبار فنانشل ٹائمز نا رپورٹ نا ردئٹ 29 جون آ سیندک میٹلز لمیٹڈ نا منیجنگ ڈائریکٹر وزیر توانائی ءِ رادہ کروک اسہ چِھٹی اسیٹی خبڑدار کرے کہ بلوچستان ئٹ خراب حالیت آتا سوب آن ڈٹ بندی کن المی سامان و پیداواری مواد نا سر مننگ بھاز زہمی مسنے۔ چھٹی ٹی پاننگا کہ اگہ اندا حالیت آک برجاء مسر گڑا بروکا اسہ توو ئٹی ڈٹ بندی نا کاریم تے سلفنگ المی مننگ کیک انتیکہ لاجسٹک کمک و المی سامان نا فراوانی بھاز زہمی مننگ ءِ۔

دا پیش رفت اسہ اندنو وخت ئسے آ مونا بننگ ءِ ہراڑے بلوچستان ئٹ رکھ ئنا خُلیس و کسر تا حالیت وختی آن ملکی و پیشن ملکی سرمایہ کار آتیکن خُلیس نا سوب جوڑ مسنے۔ داڑان مُست مارچ ئٹ Barrick Mining Corporation ریکوڈک ڈٹ بندی نا بابت بھاز آ کاریم و شیڈول تیٹ اُرے مننگ نا پاریسس۔

دا فیصلہ اندنو وخت ئسے آ مونا بسنے ہراتم بلوچستان نا بھلا کسرک سلہہ بند تنظیم آتا دو ٹی ءُ، بلوچ لبریشن آرمی ”معاشی ناکہ بندی“ نا ردئٹ کسر تیا جلہو آتیٹ شابیتی ایسنے۔ بلوچستان ئٹ معدنی مڈی تا بابت ڈٹ بندی و فورسز آتیا مروک جلہو آتیٹ داسہ نا وخت ئٹ ترندی و پوسکنی خننگ ئٹ بسنے۔ برجاء سال جتا تدینی تیٹ مڈی و پین تجارتی سامان دروک سد آ گاڑی تے خاخر تننگ نا حوال آک مونا بسنو، ٹرانسپورٹر آک ہم کیہی وار دا کسر تے بے رکھوک گوندانو و اوفتا خیال ءِ کہ حکومت رکھ ئنا بست و بند آتے باوری جوڑ کننگ ئٹ بے سہب مسنے۔ سیندک کاپر اینڈ گولڈ ڈٹ بندی نا پارہ غان مننگ کروک کاریم تے ایسر کننگ نا خبڑداری اندا شابیت آ منظر نامہ ءِ پاش کرینے کہ بلوچستان نا کسرک اخہ در بے رکھوک جوڑ مسنو۔

کسرک ڈٹ بندی و واپار کن بنداوی حیثیت تخرہ۔ بلوچ سلہہ بند تنظیم آتا پارہ غان دا کسر تیا ناکہ بندی، گاڑی تا پٹنگ، جلہو و ٹرانسپورٹ آتے ٹک کننگ نا تدینیک دا غٹ گڑا تے تورینو۔ کان کنی ڈٹ بندی نا سرسہبی بیرہ معدنی کوڑ آتیا اف بلکہ اوڑکن رکھوک ہن و بر باور نا لائخ سکیورٹی ماحول ہم المی مریک۔ و بلوچستان ئٹ ریاست ہمو غٹ گڑا تا فراوانی کن تیوہ وڑئٹ بے سہب مروک خننگک۔

ایلو پارہ غان بلوچستان ئٹ کاریم کروک سلہہ بند تنظیم آتا پارہ غان ہم جہانی سرمایہ کاری، خاص وڑئٹ چین ءِ کیہی وار خبڑدار کننگانے کہ بلوچستان سرمایہ کاری کن رکھوک ءُ ماحول فراوان کپک۔ ہنوکا وخت ئٹ چینی شاری، انجنیئر و سرمایہ کاری تون تفوک بندغ آتے ٹک کننگ نا تدینیک مونا برسا کرینو، جلہو آتا سوب آن جانی نسخانک ہم مسنو۔ بلوچستان نا داسہ نا حالیت و سرمایہ کاری تون تفوک بندغ آتا خُلیس حالیت ءِ گیشتر پاش کرینے کہ ہراتم اسکان بلوچ راجی ویل آتے سوبری ئٹ ایسر کننگپک، بلوچستان اسہ بے رکھوک و بے یخینی ڈیہہ اس مرو۔ دن انگا حالیت آتیٹ داڑے ہر وڑ ئنا بھلو سرمایہ کاری کننگ عقل مندی نا فیصلہ اس مفرو۔

‎چلتن

نوشت: سائرہ بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

‎او چلتن نا پارہ غا گام خلنگ ئسک ہندن اشتاف ہنداخس ترندی ئٹ کہ دم کُشتہ ئسک ہندن گمان مننگ ئس کہ چلتن اودے توار خلسا پاننگ ءِ زو بر۔ اونا سنگت اودے سوج کرے نے انت ءِ دن تیز گام خلنگ اُس مچٹ آرام ئٹ ہن دائسکان بھاز وخت ارے چلتن ہم دن مُر اف داسا دا تو چنکو پند ئسے، او پدی چک خلک بشخندہ اس کرے و پارے کنے چلتن تو بھاز گپ کروئی ءِ، کسہ بنوئی ءِ، وخت کم ءِ کنتو اونا سنگت مچٹ حیران مس کہ دا انت پائک پدا چُپ کرے۔

‎ او ہرا وخت خڑک مسک گڑا ہتم نا ردوکا پھل آتے خنا توس پھل آتے خڑک آن ہُرنگ ئسکہ ہنداڑے او سوچ ئٹی گم مس چلتن اودے پارے ای نے ہندا سوب آن خواہفیٹ کہ بر ہُر قربانیک امر ہتم ٹی بدل مریرہ او پھل اس کشکا اونا رنگ آتے پام ئٹ ہُرنگ ئسک خیسُن و مون آ رنگ آتے ہُرسا پارے مون انگا رنگ غلامی و اونا سوب آن مروکا بھسکاری تا شائدی ترسا کنے پاننگ ءِ نی خنانس نہ غلامی نا بھسکاری تے۔ او ورندی تس ہئو بھاز خڑک آن۔ اونا مونا ہمو کل ندارہ غاک بریسہ ئسر، ہمو کل سنگت آک ہرا زندان تا گواچی مسر، ہرا شہید مسر، ہرا جیل آتیٹ بند کننگار، سڑک آ تموک لاش آک اونا مونا پیری کننگ ئسر، لمہ غاتا چیہانٹ آک، چُپی ٹی وہوکا خڑینک آک ہرا دڑد آتا درشانی کریرہ، ہمو لمہ غاک ہرا گڈی وخت اسکان تینا چُنا تا دیدار کن سکھیسہ دم تسر، ہمو چُناک ہرا چوری کننگار، ہمو زائیفہ غاک ہرا ورنائی ٹی جنوزان مسر، اوفتا ارغ آک یا بیگواہ کننگار یاکہ شہید، پدا ہمو شہید آتا زائیفہ غاتے بیگواہی نا گواچی مننگ نا تدینیک ہم اونا مونا بننگ ئسر۔ او چلتن نا پارہ غا ہُرا و گپ بنا کرے، چلتن زمین نا مہر ہم امر عجیب ءُ گڑا ئسے وا، ہرانا مونا کل سیالیک بے معنہ مریرہ، نہ لمہ باوہ ہُرنگ مریرہ، نہ چُناک، نئے زائیفہ غاک، نہ اَرغ نئے ایڑک بس زمین مریک ہمو آسودہ غا زند آک خواری تا گواچی مریرہ، در پہ دری تا گواچی اسہ بندغ نا ہرفوکا نظریہ نا سزا ءِ دژمن تیوہ غا خاہوت آتے ایتک ولے پدا ہم ای او خاہوت آتے نزور مننگ آ خنتنٹ چلتن نے سما ءِ ای دا کسر ئٹ عیاش پرست فائدہ ہرفوکو بندغ ہم خنانٹ، و کچ آن زیات قربانی تروکو ہم خنانٹ ہمو قربانیک ہرا لوز آتا آئری افس، ای دا جنگ ئٹ سلہہ بٹوک ہم خناٹ و گڈی ساہ اسکان سلوک ءُ بندغ ہم خناٹ زندان ئٹ سوگو سلوک ءُ بندغ ہم خناٹ ای نے انت پاو کہ ای انت انت خنانٹ۔

‎او پھل ئنا خیسن آ رنگ ءِ ہُرنگ ئسک چلتن توار اس خلک دا ہمو زگر آ دتر تا گواہیک ءُ ہرا دا ڈغار نا رکھ ئکن وہانو، او چلتن ءِ ورندی ترسا پارے چلتن مگہ دا راج پوہ مرو کہ دا انت ئسے نا نشانیک ءُ؟ مگہ دا راج نا و دا پھل آتا کلہو ءِ مارِنگ کننگ کیک؟ چلتن پارے ہئو ہمو بندغ آک پوہ مریرہ ہرافک زمین تون بیدس جوفہ آن مہر کرینو، ہرا دڑد و قربانی تے خڑک آن خنانو، سوگو آ جوزہ تے خنانو۔ او پارے نہ چلتن دا گپ ءِ کل راج ءِ پوہ کروئی ارے ننے کہ قربانی ہرا راج ئنا زندہ سلنگ کن المی ءِ، اوفتے پاروئی ءِ کہ قربانی تے گیرام کروکا راج آک ایسری نا گواچی مریرہ، اوفتے پاروئی ءِ کہ مہر ئنا ہچو کچ اس مفک، قربانی نا ہچو کچ اس مفک، اوفتے پاروئی ءِ سخت آ حالیت آتیٹ ہم سوگو سلنگ مریک چلتن ہمر کہ نی سلوک اس۔

‎ہندنی ٹی اونا سنگت اوڑا توار اس خلک و پارے کہ اوڑے تنیا انت کننگ اُس بر چاہ کُن شام تمنگ ءِ۔ او ہنا چاہ کُنگ۔ و اوفک واپس مسر، واپسی نا وخت آ او وار وار آ چلتن نا پارہ غا ہُرنگ ئسک، او چلتن ءِ پاننگ ئس کہ سما اف ای و نی پدا گپ کننگ کرون یا نہ، سما اف نن پدا تینے خننگ کرون یا نہ، سما اف غلامی کنے ارا پارہ غا دیک، ولے ای مدام نے و ڈغار ءِ یات تخوٹ، ایسکان دا ساہ ارے مخلصی ئٹ دا است ہندا ڈغار کن درپہ خلو، ای مدام کوشست کروٹ کہ نا وڑ سوگو سلو۔

استعماری نظام ، سیاسی طاغت و راجی بقا

تحریر مَدو زہری 

دی بلوچستان پوسٹ

اینو نا دا پوسکن انگا وخت ئٹی آزات انگا راج آک تینا بندغ آتا بکار و آسراتی نا جہد ئٹی ءُ ولے غلام آ راج آک اینو ام استعماری  نظام نا گواچی ءُ۔ و ننا بلوچ راج ام اینو اندا استعماری نظام ئٹ تینا زند ءِ گدرینگ ءِ۔ استعماری نظام نفسیات نا گوازی مریک ہرا نا قوضہ گیر ءِ جوان وڑ ئٹ سما مریک۔ ہرا اسہ راج نفسیات نا جنگ ءِ سرپد مس  گڑا او قوضہ گیر نا ہر اسہ چم ءِ سرپد مریک و آجوئی آن پد ام کننگ ئکن  مدام تیار مریک۔ استعماری نظام نا زیا چاہندار آک کتاب نوشت کرینو  اندن کہ پنی آ نوشتکار فرانز فانون، نگوگی واتھیونگو، و ننا استاد بشیر زیب۔

ولے ای جہد کننگ اُٹ تینا لمئی آ بولی اندا نظام نا زیا منہ لوظ تینا راج ئکن نوشت کیو.

استعماری نظام بیرہ اسہ ڈغار ئسے آ قوضہ نا پِن اف بلکہ دا اُلس ئنا دماخ، بولی، دیہاڑ و پجار ءِ جشوک کننگ نا اسہ تیوہ ءُ سیاسی و فکری ءُ اسہ عمل ئس مریک۔ اراتم اسہ زور آوار ءُ ریاست ئس اسہ نزور ءُ راج ئسے آ قوضہ کیک گڑا او بیرہ ہمو قوم نا مال و مڈی تا لُٹ و پُل ءِ کپک۔ بلکہ قوضہ گیر نا  مدام اندا کوشست مریک کہ او نزور انگا راج ئنا پجار تون اوار اونا بولی اونا تہذیب و اونا فکری شعور ءِ تیوہ وڑ ئٹ مٹ کے۔ ہر اسہ قوضہ گیر  کُل آن مُست اونا بیوس آ راج آتا بولی ءِ، اونا لوظ آتے، اونا دیہاڑ ءِ، اونا یاداشت و اونا شعور نا زیا جلہو کیک۔ انتئے کہ قوضہ گیر ءِ جوان سما مریک کہ شعور و پجار راج دوستی دا کھل اسہ راج ئسے یکجاہ کیرہ، اسٹ کیرہ ہندا سوب ءِ اسہ قوضہ گیر ئس ہندا کھل ءِ جشوک کننگ کہ وڑ وڑ نا پالیسی اڈ ایتک.

سیاسی طاغت یا قوضہ گیر آک مدام تینا سالمیت و بقا کن اسہ خاس ءُ پالیسی اس اڈ ایتک و دا زور اٹ نافض کروکا تینا طریقہ کار ءِ ہر اسہ ادارہ ہرافتے ٹی خوانوکا ہند آک، اسکول، مدرسہ، تربیت گاہ دا کھل ٹی غلام انگا راج آتا برخلاف اسہ توفک اسہ اسلحہ سے نا وڑ کارمرز کیک و تینا سوگوی نا کوشست ٹی مریک۔

قوضہ گیر آک تینا بے دادی تے تینا ملک ئنا سلامتی نا پن ایترہ و مظلوم انگا راج آتا توار ءِ دہشتگردی، وے خوانندگی، وے شعوری نا پن ایتسہ  تینا چرپ زبانی ئٹ غلام انگا راج آتے  جہد آجوئی نا نیمہ غا الپسہ۔ قوضہ گیر لوظ آتا گواچن معنی ءِ مٹ کیک و اسل راستی ءِ تینا چالاکی و چرپ زبانی ئٹ تینا منشا نا معنی ایتک۔

قوضہ گیر  دا ہیت آن جوان سرپد ءِ کے اگہ غلام انگا راج آن اونا قومی شعور ءِ پُلن اونا سوچنگ نا صلاحیت ءِ پُلن تو اوتا ذہن آک سوچنگ نا صلاحیت ءِ گوہرہ و شَل مریرہ و اوتا پجار سرگڑدانی نا آماچ مریک۔ مظلوم آ راج آتا شعور جدوجہد، قربانی، پجار و آزادی، آزادی اسکان مسونے۔ اوفتہ لوظ آتے اگہ نن پام ئٹ بنن تو سما تمک اوتا لوظ آتیٹ دڑد ام ارے و امیت ام ارے ہراتم اسہ غلام ئس تینا آجوئی نا ہیت ءِ کیک گڑا اونا بولی ٹی اونا ہیت آتیٹی اونا ڈغار اونا ڈیھ ئنا خواجہی اونا راجی بقا دود و ربیدگ و آزادی آن بارو لوظ مریرہ دا لوظ آک بیرہ اسہ تران اس مفسہ بلکہ  کئی سد انگا سال آتیان بروکا لُٹ و پل، بندغی جون آتا ازیت، بے دادی، جبر، زندان، بندغی حق آتا پامالی، سیاسی بے دادی نا ہمو گہوش ءِ برداشت کرسہ بسونو.

قوضہ گیری نظام  و طاغت آک مدام ہندا کوشست ٹی مریرہ  کہ مظلوم آ راج آک تینا اسل پجار ءِ گیرام کیر۔ اسکول، میڈیا، سرکاری ادارہ غاتیٹی  تعلیمی کتاب آتا وسیلہ ئٹ قوضہ گیر تینا بولی ءِ خوانفک و غلام ءِ اونا جند ئنا پجار بولی و ثقافت آن مر کیرہ و راجی راہشون آتے باغی لکھیرہ و آزادی نا جنگ ءِ تینکن اسے خطرہ اس سرپد مریرہ۔ دا ہمو کھل گڑاکو ہرا اسہ زور آن سری ئٹ قوضہ مروکو راج ئسے مجبور کیرہ کہ او تینا اسل پجار ءِ گیرام کے و قوضہ گیر نا رواج و ثقافت ءِ تینا سرپد مرے دا نیام ٹی اونا جند ئنا اسل حقیقت گم و گار مریک و قوضہ گیر انداڑے پین سوگو مریک.

دیہاڑ گواہ ءِ اراتم اسہ راج ئس تینا بولی و رسم و رواج ءِ رکھنگ نا جہد کرینے گڑا او تینا پجار ءِ رکھنگ ٹی سر سہب مسونے۔ الجزائر ٹی فرانسیسی قابض عربی بولی ءِ نزور کننگ نا کوشست کرے ولے اُلس تینا بولی ءِ ہکل نا وسیلہ ئٹ رکھنگ ٹی بینگُن مس۔ فلسطینی راج اینو ام تینا راجی لغت ٹی ہکل و آزادی پجار آن بارو لوظ تخانو۔

بلوچستان ٹی ام  قوضہ گیر  ننا ہنینا بولی ءِ ایسر کننگ نا بھاز کوشست کرے۔ ولے راجی ہکل دژمن ءِ مات تس۔ تو اینو نن خنینہ کہ بلوچ نوشتکار آک لمئی بولی ٹی نوشت کننگو تو اندا وڑ جہان نا ہر اسہ راج تینا بولی نا وسیلہ ئٹ اجتماعی نظریہ ءِ رکھنگ ٹی سرسہب مسر۔

نزور انگا راج آتیکن راجی لغت بقا نا جنگ مریک اراتم اسہ راج ئس تینا شہید آتے راجی راہشون پائک تو او اسل ٹی تینا پجار و تہذیب ءِ زندہ تخنگ مریرہ۔ اراتم او تینا ڈکھ و تکلیف آتے شاعری، ادب، تحریر ئٹ پارہ تو او چپی ئٹ ہکل و تران کننگ مریرہ۔ ادب ہر وخت مظلوم انگا راج آتا اجتماعی روح مسونے شاعر و زانت کار آک  دانشور آک راجی لغت ءِ زندہ تخنگ کن جہد کرینو تاکہ راج تینا پجار ء استان دپ۔

قوضہ گیر نظام بیرہ توفک تو سلوک مفک بلکہ ہڑس، بیانیہ، بولی نا وسیلہ ئٹ ام مظلوم نا مونا سلوک مریک۔ اگہ راج ئسے نا بولی ءِ نزور کننگ مرے تو او راج نا سیاسی فکر ام مدان مدان نزوری ٹی مٹ مریک۔

اندا سوب آن ہر آزادی نا تحریک ٹی راجی بولی ءِ مرکزی اہمیت تننگانے۔ بولی بندغ ء دا مارشت ایتک کہ او دیر ئسے اونا دیہاڑ اَنت ئسے اونا جہد ئنا خواست آک انت ءُ و دا جہد انتئے اوڑکن المی ءِ۔

اینو نا وخت ئٹی استعماری نظام اسہ پوسکنو دروشم اسیٹی بسونے۔ داسہ بیرہ عسکری قبضہ استعمار اف بلکہ میڈیا، معیشت، ثقافت، ڈیجیٹل بیانیہ ام استعماری نظام نا equipment (توفک) پاننگرہ۔ بھلا طاغت آک جہانی میڈیا نا رد ئٹ لوظ آتے معنی ایترہ و جہان ءِ پارہ دیر مہذب و دیر وحشی۔ مُستنہ طاغت آتیان ہلیس اینو نا imperialist امریکا دا کُل محکوم آتے وحشی و غیر مہذب پارینو۔ تو اندن مظلوم آتا توار ءِ چُپ کننگ آن ءِ۔

مظلوم راج آتا راجی لُغت اسل ٹی اجتماعی ہکل مریک۔ اراتم اسکان راج اس تینا بولی، دیہاڑ، لوظ آتیکن جہد کریسہ کیک اودے تیوی وڑ ئٹ غلام کننگ سخت ءِ او مفک ام۔ راجی لُغت راج ءِ شعور ایتک کہ آزادی بیرہ سیاسی عمل اس اف بلکہ فکری و دود ربیدہ نا ام جنگ مریک۔

سیاسی طاغت ہر وخت تنکن دروغ ءُ لُغت اس جوڑ کیک۔ ولے مظلوم آ راج تینا حقیقی لُغت نا رد ئٹ ساندہ زند مریک۔ استعمار ڈغار آ قوضہ کننگ کیک۔ وسائل آتے لوٹ و پول کننگ کیک۔ ولے اگہ اسہ راج اس تینا بولی، پچار و راجی شعور ءِ رکھنگ ئٹی بینگُن مس گڑا مظلوم آ راج ءِ مات تننگ باز سخت مریک استعمار کن۔

طاغت امر جوڑ مریک؟

 اندن کہ ننے سما ءِ جہان ئٹی جتا جتا ءُ نظریہ ارے۔ ہرا نظریہ نا منوکاک زیات مسونو ہمو نظریہ ءِ بندغ آتیا نافض کننگ آن ءِ۔ نظریہ نا منوکاک امر زیات مریرہ؟ ورندی! ہر ئسے نظریہ ایلو نظریہ آن جتا مریک۔ اول نن مُستنہ وخت آ نا نظریات آتے سرپند مننگ نا کوشست ءِ کین اوڑان گُڈ دورِ حاضر یعنی دا وخت آ نا نظریات آتے۔ مُستنہ وخت ئٹی کُل آن مست بندغ آک قبائلیت ئٹی بشخوک ئسر یعنی اگہ اسہ قبیلہ اس تینکن ایلو قبیلہ ءِ خطرہ سرپند مسکہ تو اود ہمو قبیلہ نا خلاف تینا قبیلہ ءِ اجتماعی رد آ یکجاہ کریکہ جنگ تننگ کن۔ وخت ئتون اوار بندغ آک ترقی کریر پوسکونا نظریات آک بریسہ کریر۔ قبائلیت آن گُڈ monarchism بادشاہی نظام  بسک دا نظام ٹی بادشاہ بندغ آتے استعمال کریکہ تینا ذاتی طاغت کن۔ داکان گُڈ مذھب آک بسور ہر ئسے مذہب تبلیغ کریکہ یعنی تینا مذھب ٹی بندغ اوار کننگ نا جہد کریرہ اگہ اسہ مذھب ئسے آ پین مذھب اس جلہو کریکہ تو اود ہم پدا اُرش کریکہ۔ دیہاڑ ئٹی تاریخدان آک مذھبی جنگ آتا ذکر ءِ ام کرینو۔ داکان گُڈ capitalism ءِ ایسر کننگ کن communism بسک دا ہرتمہ نظریات آتا جنگ ام مسونے سرد جنگ نا پن ئٹ چاننگیک۔ دا جنگ نا اسرات آک اینو ام اریر۔ داکان گُڈ nationalism بسک باز جدوجہد آن گُڈ۔ اینو نا وخت ئٹی سرحد آتیا سپاہیک سلوک ءُ او آسمان آ اگہ جہاز ئسے پین راج ئسے نا  airspace ءِ استمال کروئی مرے تو او اجازت آن بیدس ہننگ کپک تو دانہ سوب nationalism ءِ.

سوال بلوچ راج امر طاغت اس جوڑ مننگ کیک ؟

اندن کہ نن نظریات آتا ذکر ءِ کرین تو ننے سما تما جہان ئٹی جتا جتا ءُ نظریہ ارے و ہر اسہ راج تینا دیہاڑ نا تجربہ و نفسیات نا حساب آ تنکن نظریہ اس ارفینو او زند گدریفنگ ءُ۔ کنا خیال ئٹی بلوچ ءِ بیرہ اونا تہذیب زند تخنگ کیک بلوچ ءِ تینا تہذیب ءِ ہر ھال ئٹی رکھوئی مرو۔ راج ءِ سما مرے بلوچ کن پین کس درد وار اف بیدس تینا بلوچ آن۔ بلوچ راج ءِ تینٹ تینکن کسر پٹوئی مرو جہد کروئی تمو و طاغت اس جوڑ مروئی ءِ۔ بیدس طاغت آن جہان ئٹی بندغ ءِ کس بندغ سربند مفک بندغ ءِ مورینک امبار لَغت تننگک انتئے کہ مورینک ءِ اراتم لَغت تننگک تو بندغ ءِ سما تمپک۔ اسرائیل نن کن مثیل ئسے وخت ئسے ٹی اندا راج ءِ باز لَٹ تننگاکا طاغت آن گُڈ اینو اندا راج geopolitics ٹی امریکہ تون اتحاد ءِ اگہ اسرائیل طاغت اس جوڑ مفروس گڑا مگہ امریکہ اسرائیل ءِ تینا اتحادی کریکہ؟ مسخت دادے اگہ بلوچ ءِ اتحادی اسیتون اتحاد کروئی ءِ تو بلوچ ءِ طاغت اس الم جوڑ مروئی تمو۔ طاغت ئٹی تہذیب ارے، مہر ارے، عزت ارے، محبت ارے طاغت زیبا ءِ۔ اُلسی کمک راج آتے طاغتور کیک بیدس اُلسی ہم دردی آن سیاسی توار و جنگی محاذ ہرتومہ نزور ءُ گڈی ٹی ایسر مریرہ۔ بلوچستان نا حالیت آتا ہر بشعور ءِ سما ءِ زندان تٹی نوجوان آتے بندی کننگ، جہدکار آتا خاہوت آتے لا تعلقی نا پریس کانفرس کریفگ و ہر اُلسی بندغ ءِ دروغ نا مون تس ٹی کھسفنگ دا کُل نا مسخت ریاست ءِ آزادی نا تحریک ءِ نزور کننگ ءِ۔ قابض اسرائیل ام فلسطینی راج نا اُلس ءِ زندانی کرے اُلس نا خوراک ءِ بند کرے تاکہ اُلس جنگ ئٹی اوار مف۔ بلوچستان نا حالیت آک بروکا وخت ئٹی اُلس کن زیات سخت مرور گڑا اُلس نا ام زمواری مریک تحریک ءِ سرپند مریر آک جہدکار آتا ہر عمل ءِ جوان سرپند مریر۔ اراتم ڈاکٹر اس مریض ئسے علاج کیک تو مریض ءِ وقتی دڑد مریک ولے ہمو دڑد آن گُڈ جوان ام مریک ننا سرمچار آک ام ڈاکٹر نا مثیل ئٹ ءُ۔

ای نیکن شنک اُٹک قربان عمران
‏‎جتائی نا ننے کشکانے رغ تیان
‏‎‎نے آن زیب تسوکا کُؤئی ؤ ماران
‏‎بِلا کا بلبلا کا یار بولان
‏‎دا سیوی ، ڈھاڈر ؤ گنداواہ نیکن
‏‎تفِر شعر او غزل یا نظم ؤ دیوان
‏‎‎لڈو لاڈو لڈو درمان ڈیہہ کن
‏‎‎دا۔چُنکا عمر ئٹی قربان ڈیہہ کن
‏‎
‏‎اونا ٹا کوک تسور زندگی ئس
‏‎گنوکاتے جتا او اُر خوشی ئس
‏‎ہرا تم ئس تہار ئٹ چاڑدہی ئس
‏‎دا نن تیٹ کافر انگا روشنی ئس
‏‎گل او بال ئس مخنگ ئس دو لخی ئس
‏‎ہننگان اونا بس خنٹی نمی ئس
‏‎ای حیران اُٹ امر حیران  ڈیہہ کن
‏‎دا چُنکا عمر ئٹی قربان ڈیہہ کن
‏‎
‏‎کرے حنام دو تے مس او رائی
‏‎او بُن تس دشمن آتے یار جائی
‏‎دسے خاخر کرے او جمجلائی
‏‎او اس سالونک اسک او سپائی
‏‎مخیسہ دُن ہنا دنکہ فدائی
‏‎بلال او حمل ئس یا ئس سائیں
‏‎اونا گُڈی کو ہر ارمان دیہہ کن
‏‎دا چُنکا عمر ئٹی قربان ڈیہہ کن
‏‎
‏‎او عاشق اسوکا درویش ڈیہہ نا
‏‎اودے ہچ خنتنو دا خنک اُرے نا
‏‎او رخصت کتؤ ہچ توثیق ءِ پارے
‏‎اسیکہ کانہ نن ولدا برے نا
‏‎دعا کیسک اگہ ولدا بتونک
‏‎نی چاسہ شنک درتی آ مرے نا
‏‎او مس درد آتہ چٹ لقمان ڈیہہ کن
‏‎دا چُنکا عمر ئٹی قربان ڈیہہ کن
‏‎دا چُنکا عمر ئٹی قربان ڈیہہ کن
‏‎
‏‎توثیق درویش

نن نیکے بھلو قسم خنانُن
وطن نن نیکن ستم خنانُن

تڑینو نیکہ ننا دوی ئے
کرینو ٹپ دا ننا ملی ئے
دا قاٹمے سر قلم خنانُن

تفینو نیکہ ننا چناتے
کرینو ویران ننا اراتے
ولے نن تغتان حجم خنانن

دا خنک ترخانو بے تغی آن
نن است ارفین زندگی آن
نا مشتے خرن ہتم خنانُن

نن انت پانک ملاس خنتو
قرآن کرینو نا ذی آ ننتو
خنانُن اخس وا کم خنانُن

مفک کنے آن کہ ہچس انجم
نا دڑدئٹی بس اریٹ ای گُم
نا فکرئٹ شعرتے وسم خنانُن

اعجاز انجم