دا سہیل ئنا ننک ئسر، نن ئنا دو بجہ ئس۔ ہرکس تینا اُراٹی خاچوک ئس۔ ہندا سوب آن کل تینا اُرا نا درگہ ءِ جوان بند کریسر۔
ناگمان خلق اٹی اسہ ترند ءُ کوکار اس مس۔ نن ہم بے خودی نا تغ آن سما کرین۔ تینا پیر انگا ءِ ہم بش کرین۔ پیرانگا ننے آن ارّفے انت مس؟ نن پارین باوہ جان نی زرس خف تو خلق اٹی ہوغنگ و پوہاڑ ئسے۔ ہندا ہیت آتون اسہ بندغ اس ننا اُرا نا درگہ ءِ ترند آن خلک پارے۔
خبڑدار نمے آن کس اس پیشن مفیرے۔ اگہ کس اس مس گڑا او تینا تینٹ زموار ءِ۔ ہنداڑتون ہمو پیشن سلوک آ بندغ اسہ پین وڑ ئنا زبان ئسے ٹی کرینگ تسکہ۔ نن داوڑ ءُ کرینگ بندغ تو بندغ ءِ تینا ساہدار تے ہم پاتنن۔

دانن دیچہ امر ءُ حالیت ئسے ٹی ہنا سہب مس۔ سہب ئنا آذان تون اوار نن تینا پیر انگا تون اوار اُراغان پیشن مسن۔ اشتافی تینا خڑک انا ہمسائے تا اُرا تیان ہنان۔ اوفتے ہنوک آ شام ئنا واقعہ نا بارواٹ سوج کرین۔ او ہمو ہیت آتے کریکہ ہرافتے نن تینا خف تیٹ بنگوسن۔ خیر اوڑان پد نن ایلو اُرا تیا روان مسن۔ پیر انگا ننے آن مست ئس نن سیدھا تینا خلق ئنا جوان انگا بندغ بخشو، نا اُرا غا ہنان۔ بخشو نا اُرا ءِ سرمننگ تون خنان بخشو نا غٹ اُرا والاک (اونا لمہ، باوہ، ایڑ ایلمک) فریاد زار ئسے اٹ ہوغنگ ئسرہ۔ ننا پیر انگا اوفتیان سوج کرے نم غٹ انتئے ہوغنگ اُرے۔ بخشو نا باوہ پارے استو ننکان گڑاس بندغ ننا اُرا ٹی پترینگار ننے توفک نا کنداخ اٹ خلقر۔ ننا جوان انگا مل بخشو ءِ ننے آن دریر۔ نن وختس دا ہیت ءِ بنگن بھاز فریشان مسن۔ ہندا پریشانی نہ حالت اٹ غٹ خلق والاک اسہ جا مچ مسن.

بخشو نا پٹنگ کن ایلو خلق آتیا رُم کرین۔ اسہ دے اس مچا رم کرین ولے نن کس ئسے آن بخشو نا حوال ءِ بنتون۔ بخشو نا قصور ہندا ئس او ایف ایس سی نا طالبعلم ئس ۔ سہب نا وختا او کالج آ ہناکہ فارغ انگا وخت تینا سنگت آتون اوار ئسکہ۔ بخشو اسہ بھاز مہروان و مخلص ءُ بندغ اس ئس۔ بخشو نا باوہ اونا پٹنگ کن ہر انسان دوست آتا درگہ غا ہنا۔ ولے اودے بخشو نا بارواٹ ہچ ءُ حوال اس رسینگتو۔ آخر او تینا مڷ بخشو نا یات اٹ است ترخ مس دا جہان آن موکل کرے۔ بخشو نا ایڑ و لمہ اونا یات اٹ نن ءُ دے ہوغرہ و بخشو نا پدی بننگ کن دعا کیرہ۔ اینو نا دے بخشو ءِ شش سال مریک۔ اونا کس نا حال ءِ ایتک و احوال ءِ، کس تپک بخشو زندہ ءِ یا نہ۔ نن اللہ غان دعا کینہ اللہ جان بخشو ءِ زندہ سلامت پدی اتے۔ ہندا دعا ءِ کہ او زندہ سلامت پدی تینا اُراغا برے۔

مَش تا رہی آ تالان زیبا غا خلق ہرا مُر آن اخس زیبدار خننگک خڑک ہننگ آ دا خلق ئنا زیبائی پین زیات نمدار مریسہ مونا بریک. بلکن زند ئٹی ہچبر مشک آ ہننگ متوکہ اگہ دا شہید امتیاز جان نا خلق متوکہ. شہید امتیاز نا شہادت آن گڈ اسہ جتاؤ اُست خواہی اس ودی مس کہ ہرا بڑز کڑدار آ بندغ تون ہمگام مننگ کتوٹ ولے کاؤ ہمو خلق ءِ تو خنیو ہراڑے شہید امتیاز ودی مس، ہراڑے او گوازی کریسہ ورنائی ٹی گام تخا اندا اُست خواہی کنے مشک اسکان پند کریفے، ہمو اسکول ہراٹی شہید امتیاز جان بناء ٹی تعلیم دوئی کرے، ہمو میدان ہراڑے مِش نا زیبا غا گند آن امتیاز ءِ مابت نا سبخ رسینگا، ہمو انار نا باغ ہرادے امتیاز تینا دوتیٹ خلکوسُس داسہ او تیوہ غاک برم تروکو درخت مسوسُر ہرافتیا انار نا برم آک خیسن خیسن تینا سنگت نا ندر مننگ آ فخر کننگ ئسر، ہمو بندغاک ہرافتا خنک امتیاز ءِ یات کریسہ خڑینک آتیٹ غُلغلو کریرہ، اسہ زیبدارو خلق اس ہراڑے تیوہ غاک ئسرہ اَلو تو امتیاز اَلو.

دا خلق آن دیخہ مُرّی آ اسہ قبر اس ئس ہراٹی خاچوکا بندغ وخت اسیٹی راہشون اس ئس. بلوچستان نا مخلوق ہرادے ایوب جتک نا پِن آ چائسکہ تیوہ غا بلوچستان آنبار زہری نا مخلوق ہم ایوب جتک ءِ تینکن اسہ خیرخواہ اس سرپند مسرہ اونا ہر اسہ توار آ جی پاریرہ ولے شہید فدا نا دا سنگت و مخلوق نا خیرخواہ ہراتم پارلیمنٹ آ سر مس تو تینا دروشم ءِ اسُل مٹ کرے. ٹغلینگا بہا مس، شہید آتا دتر نا قوم نا اُمیت آتا سودائی ءِ پارلیمنٹ ئٹی خلیسہ تینا فرض، مسخت، تینا زمہ واری تیان نریسہ غدار مس ولے ہراتم دا جہان آن ہنا کس اس اسہ ہیتس ہم اونا صفت ئٹی نوشتہ کتو.

اندا زہری نا چنکو خلق سلمانجو ٹی اسہ ورنا اس ودی مس ہرادے اینو بلوچ و بلوچستان بیرگیر نا پِن اٹ چاہک، ہرادے اونا سنگتاک نثار و خاہوت والاک حیو نا پِن اٹ اُستا اتیرہ. ہرا سوراب نا ڈغار ءِ تینا دتر تیان آبات کرے. مُسہ بندغ ہرافتیٹ عمر ئنا فرخ، آزموندہ نا فرخ، سیاسی چاہنداری نا فرخ، اسٹ بی ایس او نا بڑز بالی تا وخت ئنا چیئرمین تو ایلو اِرٹ پر آشوب آ وخت اٹ بلوچ قوم نا سپاہی. اسٹ ہراتم چیئرمین مریک تو پارلیمنٹ نا وزیری نا بدل اٹ قوم نا ننگ ءِ سودا کیک و ایلو ارتوماک توفک ارفیسہ قوم نا عزت ءِ بچفنگ کن تینے ندر کیرہ. اسٹ نن نا تارمئی ٹی دژمن نا کیمپ آ ہنسہ سلامی کننگ کن زَر ہلیک تو ایلو اِرٹ نن نا تارمئی ٹی دژمن آ جلہو کیرہ. اسٹ قوم نا ورنا تے اُست کُٹّہ کیک تو ایلو ارٹ تینا توفک نا توار آن قوم نا ورنا تیٹی اسہ پوسکنو جوزہ اس شاغرہ. اسٹ ہرا آخر تینا سنگت آتے یلہ کریسہ سرکار ءُ سڑدار تون اوار مریک تو ایلو ارٹ سرکار ءُ سڑدار کن کاٹم خڷ مریرہ. اسٹ نا ہننگ آن مخلوق اودے گیرام کیک ایلو ارٹ نا شہادت آن گڈ اوفتا پِن آ باگل پاننگک، اوفتا کسّہ غاک بنفنگرہ.

جہان آن تو ہر مُسٹ آک ہنانو ولے گچینا مرک اِرٹ دوئی کریر. اسٹ نا ہننگ آن گڈ اونا پڑس آ ہنوکاک منٹس اس ئسر ایلو ارٹ نا شہادت آ ہرا ہراکان مخلوق بس. ہنار تو ہر مسٹ آک، اسٹ وطن ءِ سودا کرے ہنا ایلو ارٹ تینا جند ءِ وطن آ ندر کریسہ ہنار. ایڑے (ایلو جہان اٹ) اسٹ ایلو تون ہراتم اوڑدئی مرو تو گوڑیفوکو کیفیت اس مرو اسٹ نا کاٹم شرمندئی آن شیف مریک ایلو ارٹ نا کاٹم فخر آن جِک مرور. لمہ وطن تیوہ غاتے اسہ وڑ ودی کیک اوڑکن تیوہ غاک اونا جغر نا ٹکر مریرہ ولے گواچنی مار ہمو مریک ہرا لمہ نا نَت تا شیفان کُنٹہ آتیا تینا دُوتے تخیسہ کسر جوڑ کے، ہرا تینا لمہ وطن نا دڑد ءِ سرپند مریسہ اودے ماس کش کریسہ خسنگ نا جہد ئٹی تینا آخریکو دَک آخریکو گام آخریکو ساہ اسکان اوڑا سلوک مرے.

مشک و سلیمانجو ٹی حئی بلوچ و امتیاز تون اوار چُنکی آن گوازی کروکاک یا اوفتیان مُست بروکاک ہم اندنو الواد ءُ دا لمہ وطن نا دُنکہ دا ئسرہ بس فرخ انداخس ءِ کہ ہمو تیوہ غاتے گیرام کینہ یا گیرام کننگ خوانہ ہرافتا خواست ءِ اسہ لمہ اس تینا مڷ آتیان ہموتم کیک ہراتم اونا نازرک آ نَت تے تینا گور آ محسوس کیک. ہراتم او تینا اولیاد نا کاٹم ءِ تینا دوتیا تخسہ اودے آسودہ ءُ تغ اسیٹی خاچفک.
ہمو تم او لولی اس بنفسہ تینا معصوم آ چُنا ءِ تینا دڑد و اونا فرض ءِ یات کریفک. بنرہ سرپند مریرہ تیوہ غاک، دیر ءِ ہرا تینا لمہ نا چرکاؤ ءِ بنپک. بس منٹس بیرگیر مریسہ دژمن ءِ لتاڑرہ دامون ایمون کیرہ منٹس پارود آن بولان اسکان نت تا رند یلہ کیرہ و منٹس مفاد آتیٹی غرق مریسہ تینا ذات اسکان سلوک سرکاری تنخواہ خوری ٹی غداری کیرہ.

دا پک ءِ وطن نا دا اِرا مڷ آک پارلیمنٹ پرست راہشون تیان زندہ سلور انتئے کہ زندہ ہمو مننگ کیک ہرا ایلوفتیکن تینا زند ءِ ندر کیک. او کہیپسہ تاریخ جوڑ مریرہ و تاریخ ہچبر گیرام کننگپک.
داسہ ہم جاہ اس انار نا درخت ئسے نا شیف آن، میدان اسیٹی، اسکول اسیٹی، لمہ ئسے نا کُٹ اٹ، جاہ اس تہوتا چِرک اسیٹی، جاہ اس جُو ئسے نا توار اٹ حئی و امتیاز آجوئی نا زیبا غا باگل ءِ پاریسہ بھلن مننگو.
………………★★★★………………..

بلوچستان ہرا داسکان قبائلی دروشم آن پیشن متنے۔ داڑے سرداری راج یا نظام ہراوخت‘ ہراکان او امر بریک؟ دا ہیت آتا ولدی تننگ ننا وئیل اف۔ولے امر کہ ارے سراوان ‘ جھالاوان او رخشان ‘ دا سوب آن مکران آن جتا او کہ داڑے سڑداری راج سوگو ے۔
سڑداری راج یا نظام ہرا قبائلی راج نا اسہ بشخ اسے۔ دانا جوانیک ہم اریر او کمبوتی او خامیک ہم۔ جوانیک دا وڑ کہ بیٹک‘ کچاری یا جرگہ نا پن اٹ باز وخت زو فیصلہ مریک ہرا پاکستانی کورٹ کچاری تیان لکھ وار جوانے۔ کمبوتی او خامیک ہر بندغ نا نگا ٹی جتا جتا او۔
وخت وخت اس بلوچستان ٹی سردار تا کڑدار سفت نا لائخ اے دنکہ گدرینگو کا منہ سال ٹی قبائلی جھیڑہ غا تا ختم کننگ ٹی سردارک تینا زمواری نا بشخ اے شاغسہ باز آ جنگ آتے مدام خیر نا دروشم اٹ بدل کریر۔ ہندن اینو ہم باز آ قبائلی جنگ آک خیر او ختم مننگ کن ہروکو۔ ہرافک بلوچ ملت نا ردوم نا کسر ٹی خل اب پت نا وڑ اٹ ساڑی او۔ داڑے اسہ لس او تب یا سوچ اس تالان اے کہ قبائلی جنگ آک مڑدار (ملٹری یا ہدافتون تفوک ایلو ادارہ غاک) تا سوب آن چندی نا حق آ ورنا تا دتر تے وہنفنگو۔
منہ وخت اس مریک کہ سراوان نا براہوئی قبائل نا سردار آتیٹی ودیکی بننگے۔بلوچستان ٹی دونو ہم قبیلہ ارے ہرافتا پنچ پنچ سردارو۔ داڑے ہر قبیلہ نا کم از کم ارا سردار کننگ ٹی مڑدار تا بلو دو اسے۔ او اینو پگہ مڑدار آک سردار جوڑ کننگ ٹی لگانو۔ دا ہیت پک اے کہ مڑدار آک داڑے تین پتین نا جنگ آتے پین خاخر تننگ خوارہ۔ ہندا سوب اے کہ ارا ارا ٹی جنگ اے تالان کننگ کن ہر قبیلہ ٹی اسہ تینا مرضی نا سردار اس ہتنگ او۔ دا سلسلہ اینو سراوان نا ہر قبیلہ ٹی خننگ اک۔ ہمو قبیلہ غاتیٹی دا سلسلہ مڑدار تا کنڈان زیاتے ہرافک بلوچستان نا آجوئی نا تحریک ٹی اسہ کڑدار اس تینا شاغانو۔ داڑان دا درشان مریک کہ مڑدار آک ورنا تے آجوئی نا سوچ آن مر کننگ کن سردار سردار گوازی اے بلوچستان ٹی ودیفینو۔ داڑے بازآ قبیلہ غاک داسکان اسہ سردار نا پلو اے تورینو دن انگا قبیلہ غاک بخت والا ہم اریریا دا قبیلہ غا تا کردار تحریک ٹی کم مسونے۔
سردار ‘ مڑدار سیالی نا اسہ نمونہ اس پہی کن نوشتہ کینہ ‘ دنکہ بنگلزئی قبیلہ ہرا نا اینو مسہ سردارو‘ ہرافتیٹی ارٹ تین پتین نااختلاف یا قبیلہ نا پاننگ آ سردار پاننگرہ ہندن اسہ پوسکنو سردار اس ‘ مڑدار تا کمک اٹ ہم خدو آن جوڑ مسونے۔دا سردار مڑدار سیالی کن دا پوسکنا سردارے انت انت کروئی تمنگ اے۔ 23 مارچ مرے یا14 اگست دا سردار نا کاریم جھنڈہ خلنگ او جھنڈہ نا سلامی اے ہلنگ آن بیدس قبیلہ نا بندغ آتے ایجنسی تا دو آن ہرفنگ او اغوا کرفنگ تون اوار اوار مخلوق اے دا باور کرفنگ او احساس ترفنگے کہ اونا مخ تفی او حمایت اے کننگ آن پد ہمو بندغ آک یلہ مرور۔سردار مڑدار سیالی داڑے ہم سلپک بلکہ او مست نا سردار تے سیاسی بابت اٹ تنگ کرسہ اوفتے ہم مڑدار سیالی آ مجبور کننگ اے۔ دنکہ باز آ سرکاری پروگرام آتیٹی مست نا سردارک ہم مڑدار سیالی اے تینا وخت نا خواست سرپند مرسہ جھنڈہ او ڈنڈہ نا کاریم اے بنا کرینو۔ تاکہ مڑدار تا نزد اٹ اوفتا ہم عزت اس مرے۔ سردار مڑدار سیالی نا نیام ٹی زندہ سلوکا سہدار(خلکت) اے سلام اے کہ ہڑتوما کنڈان توپ آتا مون ٹی اے۔ او دا سلسلہ ہمو وخت اسکان برجا سلو ہراتم دا سہدار ‘ انسان اس مرو۔

ارٹمی بشخ
میرین بلوچ
نناراجی فکری شونداری نا پد تمنگ نا اسہ سبب دادے کہ ننا مخلوق گیشتری پہوال تیٹ مالداری وبزغری تون گٹ مسونے و فکری شونداری نا بھلاسبب معیشت یعنی گزران تون گنڈوکے ۔ ہموقوم آک اگہ فکری شونداری نا پارہ غاہنانوتو اوفک وخت اتون اواراوارتینا گزران ءِ ہم بدل کرینو گزران نا بدل کننگ ہم وخت اتون تفوک مریک ۔ اینو نا دوردُنکہ سائنسی دورپاننگک ولے ننا مخلوق دا سائنسی دورتون داسکان تفوک اف ۔ اینوآن دوصدسال مالہو ننا مخلوق نا ہرا معاشی وسیلہ ئس داسکان ہمو وسیلہ ننا گیشتری مخلوق کن تخوکے ۔ مالداری وبزغری ۔ دا اِرا وسیلہ داسا نا سائنسی دوراٹ باز مون مستی ہنانویعنی زرعی اصلاحاتاک بسنو ولے ننا مخلوق اگہ بزغری کیک کشت وکشارکیک تو اونا وڑوڈول داسکان ہمے باوہ پیری والائے۔ ننا مخلوق تو ہمو وسیلہ غاک افس ہرااینونا جدیدزراعت کن ساڑی واینو نا دوراٹ زراعت نا گیشتری کاریمک مشن تیٹ مریرہ ولے ننا مخلوق تون داسکان غریبی ناسبب ٹریکٹر و تریشر ہم افس ایلو زرعی سامان وگڑاک یا پوسکنا تخم وکھد آک تینا جاگہ غا:
ننامخلوق معاشی وڑاٹ انتئے دیمروی کتئو تو دانا پاش ظاہرانگا ورندی ہندادے کہ ننا مخلوق فکری وشعوری وڑاٹ دیمروی کتنے ۔ اولیکو سبب تہ دامس کہ ننا مخلوق بزگ وبیوس اس ہراڑے کاوچر اس خنا ہموڑے تینا مال وسہدارتون اوار ہنکینی مس شار ومارکیٹ آ مون کتئو۔ ارٹمی سبب تہ دامس ننا مخلوق نا ہراجبلت ءِ اوٹی بدلی بتئو کہ اوتینا ڈھیہ وڈغارے ہلنگ داسکان ہم میارئس گندک نم خنورے کہ خلق اسے ٹی کننگ نا دیر نا پید مسونے کل خلقت تابے دیری نا سبب خواروخرابے اگہ کس پیرانگاتے پائے داخلق ءِ ہلبو او پائک ھو داسا نم خوش اُرے کہ نن تینا باوہ پیرہ نا ادیرہ تے الن پین کس نا ہس تے آکان تولن ۔ داننکہ میاراسے ۔ زندہ اٗن توہند اخاک اٹ کہون ہم ہنا مِش تے آ۔
ایلو سبب فکری ڈول اٹ پد سلنگ نا دامس کہ نناراج قوضہ گیریت نا پنجہ ٹی بس تو داڑے اونا ذہنی ونفسیاتی ردوم اسہ ہنداسلیس۔ قوضہ گیریت نا اثرئس بازبھلو مریک کہ پُشت در پُشت کائک ۔ہرا اِرا عناصرنا ہیتءِ ای دامضمون نا سرحال ٹی کرینٹ کہ مُلاو سڑدارتو نناراج آقوضہ گیر مروک آ مخلوق ہم کلان مُہٹ ہندافتے سوبروطاغتورکرے اوفک ہم اول سڑدارومُلاتے دوٹی ہلکُر۔
قلات ناریاست نا تاریخی جاچ ءِ اگہ ہدارداٹ نم ہلیرے تو اوڑے بش مروک دا قوضہ گیریت نا خلاف توارچست کروکاتون سڑدارو مُلاتہ باز کم مخ تفی مسونے گیشتری سڑدارومُلاک حق اخہ باطل تون تفوک مسنو۔نناراج اٹ ساڑی دا اِراتپہ سڑدارومُلاانتئے ہروخت تینا راج اخہ بلکہ ردہنوک دشمن تپہ تون تفوک وگنڈوک مسنو دانا سبباتے بروکا تاک اٹ بحث کرون
(برجاءِ)

اولیکوبشخ

میرین بلوچ

دنیاناتہٹی اخس کہ قوم ساڑی ودافک اسہ بھلو شعوری ، فکری ، نظریاتی ، سماجی ، نفسیاتی ، سیاسی ، معاشی ،ثقافتی ، تاریخی ردوم(ارتقاء)سے آن تدینگسہ اینو نا دا جاگہ تے آسرمسنو ۔ گڑاس قوم شعوری ، سماجی ، ثقافتی وعلمی حوالہ ٹی باز زیات مون مستی ہنسہ دیمروی وشونداری دوئی کرینو گڑاس قوم داسکان دا شونداری سفراٹی و گڑاس داسکان گوگلہ ٹی وگڑاس تہ اسُل بش ہم متنو۔ ہنداڈول دا شونداری ودیمروی کن گڑاس اصطلاح کاریم ٹی ہتنگک دُنکہ ترقی یافتہ وترقی پذیر نا اصطلاح ملک یا قوم تے کن کارمرزمریک ۔

امریکہ ، یورپ ، جاپان ، چین ، روس ، عرب امارات وگڑاس پین ملک ترقی یافتہ تالڑاٹ بریرہ و دافتے آن دانگ گڑاس مُلک ترقی پذیراٹ بریرہ یعنی اوفک ترقی نا پارہ غاہننگو گڑاس تہ داسکان ترقی پذیرنا نمبرتے آن ہم شیفو۔ لازمو ہیت اسے مُلک اسے نا شونداری و بے شونی ہمو ملک اٹ ساڑی مخلوق نا حوالہ غاپاننگک ولدا ترقی یعنی دیمروی کن ہم اِرا اصطلاح مونا بریرہ اسٹ شعوری یاذہنی شونداری ارٹمی مادی شونداری ۔

داپڑا اگہ ننا تینا راج تینا ڈھیہ وڈغارآنگاہ ئس شاغنہ تو نن نہہ ترقی یافتہ ٹی برینہ نن ترقی پذیرآتون داناسبب دادے کہ ننا دا ڈھیہ ہراتم آجوو خودمختیارمسنے اوتما ہم داڑے ننا مخلوق آہرا خواجہ غاک بادشاہت کرینو اوفتا سوچ وخیال بیرہ داحداسکان مسونے کہ نن بادشاہ اُن تینا بادشاہت ءِ امرشابیتی تروئی ءِ ہمر رکھوئی ءِ تہ پین مخلوق نا معاشی، معاشرتی ، سیاسی، شعوری شونداری نا ہچو گڑتی ئس دابندغاتے متنے ۔

خان احمدیارخان اولیکو خان مسونے کہ اوزرس جوان خوانندہ و خان ئس مسونے یعنی اوٹی ساڑی وخت نا فکری یا شعوری سوچ آن باز اخہ زرس ادراک مسونے تہ ولے اودے ہم تینا لس مخلوق اٹ شعوراسے شینک کننگ نا سوچ وخیال متنے داناسبب دامسونے کہ اوڑان مُہٹ داڑے فرہنگیک قوضہ گیرمسنو 13نومبر1839ء اٹ فرہنگیک ہراتم قلات آجلہو کریر اوہمو اُرش ٹی خان محراب خان تینا سنگتاتون اوار شہید کننگااوکان گڈ تہ اگست1947ء اسکان داڑے فرہنگیک قوضہ گیر مسُر۔

فرہنگیک داڑے تینا غڑض ،مفادومسخت ءِ مون آ تخسہ علمی وفکری پڑا ادارہ ملار دُنکہ چندی اسکول تہ جوڑنگ داڑتون اوار اوار ہسپتال تہ مَلنگ ‘چاپ خانہ /پریس نا ہتنگ ایلو کاریمءِ اوفک داکریرکہ داڑے مواصلات نا نظام ئس ٹہفیرو داڑن بید سڑک اتے جوڑکریر وریل نا لین تے بھلو حد اسکان تالان کریر۔

دافتا بھلا فاہدہ اوفتا جنداکن سیاسی ومعاشی پڑا اس ہندن اوفک ہندافتا وسیلہ ٹی تینا قوضہ گیری ءِ پین سوگئوی تسور البتہ ارٹمی پارہ غا داقوضہ گیری ٹی ننا مخلوق ءِ روزگار نا پن اٹ زیات آن زیات تینا نت تہ شیف ہٹ اتسہ نوکروتابعدارکریر کس ءِ ریلوئے منشی خلکُر کس ءِ قلی و بیلدار کریر۔کس دافتابہشتی مس ۔

انگریزآک ذہنی وشعوری وڑاٹ ننا جاگہ نا مخلوق آن مونی اسُر وداسا ہم مونی اریر اوفک ہراڑے ہنانو تینا قوضہ گیری نا سوگئوی کن اسیکہ ہمو راج ومخلوق نا نفسیاتی نزوری تے پٹانو دُنکہ داڑے قوضہ گیری مُہٹ انگریزآک تینا جاسوس ہنری پوٹنگراس تے سوداگرتہ لویس اٹ راہی کریر ہنری پوٹنگراس داڑے انت انت کاریم کریر داڑکن اسہ کتاب اس اونا جند نا نوشتوک ءِ “سفرنامہ سندھ اور بلوچستان ” داٹی اُردووانگلش ٹی دوبریک خوانبوتہ :
فرہنگیک داڑے ننا زبان وادب بلوچی وبراہوئی آ ہم جوان کاریم کریر اوفتا کروک آ پٹ وپول آک داسکان سوبروعلمی حوالہ وارٹمی داکہ داڑے انگریزاک تینا مذہب عیسائیت نا تبلیغ کن ہم باز کاریم کریردُنکہ بائبل نا براہوئی وبلوچی ٹی ترجمہ ءِ کتابی شکل اٹ موناہتنگ۔ داغٹ اوفتا چالاخی وذہنی ترقی نا نشانی کو ۔ اوفک ہرا چاگڑدآن بسوسُر اوچاگڑدہراحوالہ ٹی ننا راج وڈھیہ اٹ ساڑی چاگڑدآن شوندارومون مستی اس ۔

سوج دا ودی مریک کہ نن انتئے شعوری حوالہ ٹی شون ہلنگ کتوسن یا داسا ہرا پڑا سلوک اُن داناسبب آک انتو دارداٹ نوشتانک نا بروک آ تاک اٹ بحث ءِ مون مستی درون(برجاءِ)

نوشت: بیبرگ بلوچ
جہان نا تاریخ آ چمشانک اس شاغن تو حاکم آک ہر وخت اسہ قوم ئسے محکوم و غلام کننگ کن وڑ وڑئنا چم دوئی کرینو۔ اسہ خطہ سینا باسک آتے محکوم و غلام کننگ کن اوفتے بے خوانندہ کننگ کن ہمو خطہ نا تعلیمی نظام ءِ ایسر کننگ نا کوشست کننگانے۔ ہمو قوم نا استاد، لیڈر و راہشون آتے شہید کننگانے۔ ظالم آ حاکم آک ہمو قوم نا نسل ءِ ایسر کننگ کن خون کننگ ءِ عام کیرہ تانکہ دا اقلیت ٹی بدل مریسہ مدان مدان اوفک جہان نا تاریخ آن گُم مریر۔
اندن کوزہ گیر پاکستان ہم بلوچ نا دھرتی آ کوزہ کننگ آن پد تینا حاکمی ءِ سوگو کننگ کن و بلوچ قوم ءِ ہمیش کن غلام تخنگ نا خاطر کن وڑ وڑ ئنا تینا گندہ انگا چم آتے دوئی کننگے ولے بےسہب مننگے۔ دا وخت اسکان کہی ڈاکٹر، استاد ، شاعر، فنکار، خوانندہ، صحافی، سیاسی باسک، سیاسی رہنما تے شہید کننگانے ءُ بھاز آتا لاش آک دُو بسونو بھازاک دائسکان بیگواہ ءُ۔ بلوچستان ٹی ریاست پاکستان ٹارگٹ کلنگ، چشوکا لاش آتیان پد اجتماعی قبر آک پاش مسُر۔ بلوچ قوم نا ورنا تیان ہلیس پیرنگا اسکان دا اجتماعی قبر آتیٹی دفن کریسُر۔ اجتماعی قبر آتیان گڈ دا قوم نا اجتماعی قتل عام کننگ نا دور اس بناء مس یعنی بلوچ قوم نا نسل کشی کن ایلو چم آتیتون اوار دا چم ءِ ہم کاریم ئٹی ایسُر ولے دا اجتماعی قتل ٹی بلوچ قوم تون اوار اوار اوغان ءُ ہزارہ قوم ہم ساڑی ئس۔
ریاست پاکستان اسہ منصوبہ سیٹی بلوچ قوم ءِ غلام کننگ کن یا بلوچ قوم نا وجود ءِ دا دھرتی بلوچستان آن ایسر کننگ کن بلوچستان ٹی تعلیم، صحت، تجارت یعنی ہر حوالہ ٹی قابل و باصلاحیت آ بندغ آتے، سیاسی راہشون تے خلنگ و بِٹنگ نا اَسہ سلسلہ اس بناء کرے۔ اوفتا سوچ دادے کہ  بلوچ سر زمین بنٹول کین اونا مخلوق ءِ ذہنی وڑ اٹ شل کین تاکہ سر زمین بلوچستان اسہ وار پدی خان محراب خان، نوروز خان ،حمید بلوچ، شیر محمد، لالا منیر و غلام محمد کونو بندغ ودی کپ۔ یا دا سوچ خلیرہ کہ بلوچ نا دا آزاتی نا تحریک اندنو وڑ اسیٹی ایسر کین کہ واپس دا تحریک ہچ وڑ کاٹُم ارفپ ولے دا تحریک اسہ سردار ءُ نواب نا تحریک اس اَف بلکن دا بلوچ اُلس نا بناء کروکا تحریک دا ہچ وڑ ایسر مننگ کپک۔
کوزہ گیر ریاست پاکستان تینا کوزہ ءِ سوگو کننگ کن بلوچ قوم تون اوار اوار پشتون ءُ ہزارہ قوم نا نسل کشی ءِ بناء کرے چائے او پولیس ٹریننگ سینٹر نا واقعہ مرے یا شاہ نورانی نا واقعہ مرے۔ دافتون اوار اسے اندنو واقعہ اس مَس ہراٹی اسہ تیوہ ءُ خوانندہ گل ئسے نشانہ کننگا او سانحہ 8 اگست نا واقعہ ءِ کہ وکیل طبقہ نشانہ کننگا. 50 آن گیش وکیل شہید مسُر۔ گُڑا ریاست پاکستان دا غُٹ آ واقعہ غاتے مذہبی دہشتگردی نا پِن تریسہ پارے کہ دہشتگرد آک ہندوستان و اوغانستان نا کمک اٹ سی پیک ءِ ناکام کننگ نا کوشست کننگو۔
اگہ نن تاریخ آ نگاہ اس شاغن گُڑا دا غُٹ آ مذہبی تنظیم آتا مُستی دروک ریاست پاکستان نا جند ءِ. او دا ثابت کننگ خوائک کہ جہان ءِ دا باور کرفیو کہ بلوچستان ٹی ہچو نظریاتی و آزاتی نا تحریک اس برجاء اَف بلکن دا غُٹ مذہبی شدت پسند ءُ۔
اسہ متل ئسے کہ عقلمند کن اشارہ گنج ءِ۔ دا وکیل آتا زی آ جلہو ہمو قوم آتے کن اسہ نشانی ئسے کہ دا اسہ نسل ئسے ایسر کروکو جلہو اس ئس۔ دا واقعہ ٹی صرف بلوچ قوم نا خوانندہ طبقہ اَلو بلکن پشتون قوم نا ہم تعلقدار آ وکیل آک شہید مسر۔ بلوچ قوم تو اولیکو دے آن تینا دشمن ءِ سر پد مس ولے داسہ پشتون قوم کن ہم دا سر پد مننگ الّمی ءِ کہ اونا ہم نسل کشی مننگ ءِ۔ قوم پرست پشتون آتیکن دا اسہ نشانی ئسے کہ اگہ اینو بش متورے تو پگہ اندا ڈول اٹ لائخ انگا بندغ آک دشمن نا جلہو آتا گواچی مریرہ۔ داسہ پشتون قوم تینا قوم نا نسل کشی ءِ بچفنگ کن بلوچ قوم آنبار بش مریر تینا آجوئی کن جہد برجاء کیر۔

خاخر نا پد ہس اے
کل نا  تب اسہ وڑ
نوشتہ ۔ رحمان راجی
بلو وخت اس مریک نہ نوشتہ کننگ آ است کشیک نہ خواننگ آن سیبو دو بریک،انتیکہ ہرا راج ٹی کہ نن رہینگنہ داڑے ہر اسٹ اسہ ایلوڑان دزے، ہرکس اسہ ایلوڑان خلیک،اسہ ایلو اے شیف خلنگ ، اسہ ایلونا کمبوتی تے زو اس خننگ، اسہ ایلو نا نیکی او تورو ، احسان آتے زو اس گیرام کننگ، ہر پوسکنا او گچین آ گام تے تورنگ، جوانے خراب او متنازعہ کننگ اسہ قومی یا راجی تب، عادت یا نفسیات اس جوڑ مسونے۔
اسہ ایلوڑا   اور ہرفنگ  نا دو آن اینو ننتو دونو بندغ اس اف ہرا متنازعہ مف؟ بیشک ادب آن بنا کین، ہرا وڑ اٹ اینو براہوی شاعر، ادیب یا نشتکار تینے  راج نا آدینک خیال کننگے او راج انت کہ تینا جند نا زمواری تیان بلداف۔دنکہ اینو نا شاعر  کس نا شعر یا غزل اسے پنوک درشان کننگ اے بلو کمال او علم اس پہہ مریک۔اینو نا دانشور تینا داپار ہیپار اے گشادہ کننگ کن ہر ہمو ادبی تنظیم یا بندغ  آتون خڑکی کننگے ہرافتے درو خراب او بد پاریکہ۔
اینو دونو ہچو سیاسی او پارٹی اس سلتنے ہرامتنازعہ مف؟دونو ہچو سیاست دان اس اف ہرانا توار آ کل جی پار؟یا آجوی نا تحریک نا کنڈا ہرن تو داڑے ہم  ہر پارٹی اے داخس متنازعہ کننگانے کہ اینو لس بندغ  تحریک نا اسہ بشخ یا پارٹی اسے نا مخ تفی آن خلیک۔
دا حالیت ہمو وخت  آ مریک ہراتم  ادارہ غاک ادارہ سلپس، ہراتم کس تینا زمواری او کاریم اے راج آاحسان تکا،ہراتم یونیورسٹی نا پروفیسر تینا پروفیشنل زمواری تیان خن تر کرسہ دا دلیل ایتک کہ یونیورسٹی تے ٹی پرایمری  آنبار خوانفنگپک، ہراتم راج ٹی شاعر تینے کل آن سرپند خیال کرسہ تخلیق نا ہندا فیس بک آ دانشوری کرے،  ہراتم کس کس نا مخ تفی یا خلاف اٹ دا سوب  آن ہیت کروف کہ نوا غداری نا فتوی کس خلو۔
اینو بلوچ راج نا ہر تپہ  تینا مزل آ سرمننگ ٹی دا سوب  آن بے سہب مریک کہ اودے نہ تینا جندی زمواریک یاتو نہ راجی؟ہندا سوب اے کہ بلوچ سوا کروڑ نا  آبادی ٹی اسہ کل کن امنا کروکو راجی او راہشون  اسے نا پن آ اسٹی درشان کپک۔ہندا تب او رویہ اے کہ نہ شہیدا تا دے اسٹ سرپندنگ اک نہ کلچر ڈے ؟ داڑے ہر تپہ تینا فکر نا تینا تب نا رداٹ مفہوم او تشریح اس کیک۔
داڑے ہر گڑا نظریہ غان ہورکے، نہ سیاسی شعور ٹی نظریہ اس خننگ اک نہ ادب نظریہ اسے نا پدان ترکانے۔داڑے نظریاتی سنگتی کن ہچو پام اس سلتنے او دا خاطران کہ نظریاتی سنگتی قربانی او ندر مننگ یا ندر کننگ نا خواست کیک۔
داہم اف کہ دن انگا وخت آتیٹی کس است ایکیم مرے یا مایوس ۔او مایوس ہموفک زو مریرہ ہرافک زمواری چارہ۔ دا راج کل آن گچینو راج اس مریک ہراتم ہر کس تینا تینا زمواری او کاریم اے پہہ مس ، او راج نا دا تب  اے بدل کننگ یا داڑان پیشن مننگ کہ ہزار آ کسرک ملوکو انتیکہ دا وخت اسکان کل نا تب اسہ وڑے ۔

قربان ہمو ورنا نا اشارہ کن ہراکے باشعور تیکن بھلو پنت اس ئس ولے کن کونا چادیک دُن انگا ورناتے بھاز اُرے و خوانندہ انگا ورناتا مجلس آتیٹی ساڑی مننگ آن پد پُہہ مریک۔

منہ دے مُست شال نا ئسے بھلو رش کش والو چوک ئسے آ ریاست نا فوجیک بھلو مخلوق ئسے  نیمروچ نا وخت آ ٹاک دے آ سلیفیسُر۔ اندا رش کش ئٹی ای ہم تینا موٹر سائیکل آ ساڑی ئسوٹ ولے فوجیک کُور مسُر کنا کنڈ آن و کنے سلیفتویس۔ ای اندا چوک آن مدان مدان ہمو ٹاک نیمروچ آ سلوکا مخلوق آ اُریسہ ئسوٹ، اوتیکن کنا است کپ مس۔ دا سوچ اٹ ئسوٹ کہ دا مخلوق انت ئس کرینے کہ دے آ باسنا دن ہُشنگوتا۔ تلاشی ءِ تا ہم کریر ولے اوتیتو ہچ اس اَلو پدا ہم اوتے دے آ سلیفیسُر۔ اندا سوچ آک کنے پلویڑ کریسُر کہ ئسے ورنا سینا کوکار کنا خف تیا تما ہراکے کوکار کریسہ ہناکے ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔۔۔۔۔۔۔۔تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔۔۔۔۔ ای فریشان مسوٹ کہ دا امرو گنوک ئسے کہ دا ٹاک نیمروچ آ پاننگ ئے تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔ خیر ای انداخہ کوشست کریٹ تینے اونا خڑک آ سرکریٹ اریفیٹ۔ خیر ءِ ورنا دا نیمروچ آ امر چراغ لگفن۔ ہرا ننکان ءِ، داسکان تو دے تینا پورا جوش ئٹی ءِ ہراکے بیرہ روشنائی کننگ اَف بلکن ہشنگے ہم۔ نی دا انت پاننگ اُس؟

کنا سوج نا ورندی ءِ اشارہ ٹی تس۔ چوک آ سلوکا ریاست نا فوجی تیا دُو مُریفسہ کنے پارے دا تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔ کنا ہمو دے آ سلوکا مخلوق کن است کپک مسکہ۔ دا ورنا نا کوکار کنے آ سوختئی نا جمر ءِ ایس۔ ای پاریٹ؛ اے بے وس آک داخہ مظلوم ءُ کہ دا ٹاک نیمروچ ظالم آتا دُو آن دُن سلوکو و نی تینا مسخرہ ءِ کننگ اُس پاسہ تارمئی ءِ! انت دا اوفتا زی آ ملنڈ اس اَف۔ اگہ نی ہم مچے اندا ٹاک نیمروچ آ سلوک مروسُس گڑا نے سما مسکہ کہ تارمئی ءِ یا نیمروچ ئے۔۔۔۔۔۔۔۔
گوڑیفوکو ورنا اس ئس کہ کنا سوختہ غا حالیت و لوز آتے بننگ آن گڈ ولدا پارے۔۔۔۔۔ تارمئی ءِ چراغ اس لگف۔۔۔۔۔۔ بس کنا دماغ خاخر ہلک۔ ای سمجھاٹ دا گنوک ئسے ہلاٹ تے مونی تینا ہنکین کن سر ہلکوٹ۔

دا ہمو وخت ئس کہ ای نومیکو کلاس ئٹی خواننگ ئسوٹ۔ تینا منّت آ ای تینے خوانندہ اس سرپند مسوٹہ۔ ایلو ورنا تے اندن سمجاٹہ کہ دا ہچ پُہہ مفسہ، داتے خواننگ بفک۔ دا ہچو گڑاس تپسہ نہ کے حالت آتے پُہہ مریرہ۔ انتئے کہ او اخبار خواننگ کپسہ۔ ای ہڑدے اخبار ءِ خوانوہ۔ کنے مچا حالیت آتا باروٹ معلومداری ارے۔ کنے معلومداری ارے کہ حکومت نا کاریم آک امر ہننگ ءُ۔ وزیر آک اخس فنڈ ہلننگ ءُ۔ دا ملک نا مچا وزیر آتا پن آک کنے سما ءُ۔ ای ٹی وی ءِ ہم اوریوہ۔ کنے سما ءِ اسلام آباد اٹ انت مننگ ءِ. قومی و صوبائی اسمبلی ہراوڑ ننا شونداری کن گام ارفنگ ءُ اخس ننا دا سرزمین کن فنڈ لکھیفسہ ہلنگ ءُ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ مطلب ای کل آن زیات سیانڑا اُٹ۔

ولے کاش گواچنی آ حالیت نا کنے سما مروسُس۔ کنے دا ریاست نا چم آتیان سرپدی ملوسُس۔ کاش ای دا قوم نا گواچنی آ دروشم ءِ سرپد مروسُٹ۔ خننگ کن تو بھاز وار خناٹ دا قوم نا حالیت ءِ ولے کاش پُہہ مروسٹ تے۔ گڑا نوائے ہمو ورنا نا عقلمندی آ اشارہ غاتے پُہہ مسوٹہ۔ اوڑا سوختہ مننگ نا جاگہ آ اونا دوٹی ہلکوٹہ پاریٹہ بر کنا کوپہ ای دا چراغ نا لگفنگ کن ہروڑ نا نیتو کمک کیوہ۔ ولے کنے انت سما ئس کہ دا ریاست کنے کُور تخانے۔ کنے آن کنا قوم نا حالیت، حق نا شعور، ندر مننگ نا فلسفہ، بروکا وخت نا روشنائی آن مُر تخانے۔

داسہ مُسہ سال آن گڈ کالج ئٹی گام تخاٹ۔ ورناتا گل ئس خناٹ۔ ہراکے بیدس جوفہ و زَر آن تینا بروکا ورناتا داخلہ غاتا فارم تے پُر کرسہ جمع کریرہ۔ ای ہم پوسکن بسوٹ۔ اُراٹ کالج اٹ بھلو مخلوق اس مچے۔ ہر اسٹ اندا کالج ٹی داخلہ ہلننگ خوائسکہ۔ انتئے کہ دا شال نا شار اٹی ئس(سائنس کالج) اندا سوب آن ہر ورنا دادے تینکن فخر سمجھاکہ کہ ای بازار اٹ خواننگ اوٹ۔ ای ہم اندا خاطر آن اندا کالج اٹ داخلہ ہلنگ کن ہناٹ۔ کالج ٹی پیہنگ تون مون مقابل خناٹ خیسُن او پُچ ئسے آ لکھوک ئس” نن تینا پوسکنا بروکا خوانندہ غاتے بخیرٹ پانہ“  دا لوز آتا جملہ بلوچی بولی اٹ ہم لکھوک ئس و اوتا شیف آن ” بی ایس او آزاد“ لکھوک ئس۔

ای سیدھا اندا ورنا تا اسٹال آ ہناٹ۔ سلام دعا آن پد کنے سوج کریر۔ جی پھل نا انت کاریم ئسے؟ ای پاریٹ ای داخلہ ہلننگ کن بسونٹ۔ کنا داخلہ کبو۔۔۔۔ بس کنے کرسی سیا تولیفیر کنے پاریر دا سنگت ءِ فارم نا پیسہ ایتے دا نیکن داخلہ فارم اس ہلیک۔ بس ای فارم نا پیسہ تسوٹ ہموڑے کرسی سیا ایشکامی اٹ توسُٹ۔ خیر دا کنکے فارم ہلکر پُر کریر تا کنا تیوہ غا ڈاکومنٹس آکے خلکر برابر کریر جمع کریر تا۔ کنے رسید ءِ تسر پاریر دا تاریخ آ بر انٹرویو ءِ نا۔ بس کنا شونق پین زیات مس و کنے احساس مس کہ تینا اخس کیک بندغ کن۔ بس انٹرویو مس۔ داخلہ مس۔ کلاس آک بناء مسُر۔

منہ دے آن گڈ اندا ورنا تا کلہو اس کنا موبائل آ بس” پگہ یک بجہ غا سرکل لگک ہرانا سرحال دادے  ”بلوچ قومی تحریک اٹ ورنا تا کڑد“ کل سنگت آک وخت آ تینے سر کیر۔ منت وار“ کنے ہچ سما اَلو کہ سرکل امر لگک۔ اوڑے انت ہیت مریک۔ قومی تحریک انت ئسے۔ ای تو بناء ٹی دا ورنا تا کاریم آن بھاز است جم ئسوٹ۔ ای سوچھاٹ دا گَل نا ورناک انت اس کرور یخین اٹ کنا فائدہ کن کیرہ۔ بس ای تینتو پاریٹ کہ دا سرکل آ الّمی کاوہ۔ خیر کلاس آک ایسر مسُر۔ وخت اس ہم اندونو سرکل کن تخاسُر کہ تیوہ غا کلاس آک ایسر مسرہ ولدا سرکل بناء مسکہ۔ بس کلاس آک ایسر مسر داسہ سرکل کن رادہ مسوٹ۔ سر مسوٹ خناٹ کہ ورناک گڑد چِر ئسے ٹی تولوک ءُ۔ ئسے زمہ وار اس ڈائری ئس ارفینے داسہ سرکل نا وخت مس۔ اندا ڈائری والا ورنا تینا تران اٹ پارے سرکل نا بناء اٹ شہید آتیکن  اِرا منٹ چُپی کبو، تیوہ غاک بش مسر ای ہم بش مسوٹ منہ ساعت چُپی مس۔ ولدا ہمو ورنا چُپی ءِ پرغسہ سنگت آتے تولنگ کن پارے۔ ہراوخت کہ سرکل بناء مس ورناک تینا تران آکے کریر۔ بس کنا باہ خٹ مس۔ ای تو تینے تیوہ غاتیان زیات معلومدار اس سر پند مسوٹہ۔ دا ورناک تو بلوچ قوم نا گواچنی آ حالیت ءِ تالان کننگو، انت مننگ ءِ تیوہ غا بلوچستان اٹ۔ دانا باروٹ تو تیوہ غا اخبار آک کُور مسونو و کن کونا بعض آ ورناتے کُور تخانو۔

خیر بھلو معلومداری اس مس بلوچ ڈغار نا، بلوچ قوم نا و ریاست نا زوراکی و نا انصافی، خون کننگ، دتر شولننگ۔ داسہ گواچنی آ شعور نا پارہ غا ہنیسہ ئسوٹ۔ منہ دے سرکل اٹ تولنگ آن گڈ بھلو شعور اس دوئی کریٹ۔ داسہ پُہہ مسوٹ ریاست نا نن تون انت سیالی ئسے۔ داسہ پُہہ مسوٹ ننے آ غلامی نا سیخا گننگانے۔

داسہ ہڑدے کالج آ کاوہ و کسر اٹ ریاست نا وحشی آ فوجیک ءِ خنیسہ ئسے نفرت اس بریک۔

اندن یکانہ ہناٹہ ئسے دے اس خناٹ کہ چوک آ بھلو رش کش ئسے۔ مونی ہناٹ کہ خناٹ ریاست نا فوجیک کل ئے سلیفینو۔ ای چوک آ سر مسوٹ تو ئسے فوجی اس ہکّل کرے پارے” اُس سائیڈ پہ کھڑا ہوجاؤ“ (اے پارہ غا سل.) ای پاریٹ ” میں اسٹوڈنٹ ہوں“ (ای خوانندہ ئسے اُٹ.) بس دائسکان دا لوز آک کنا دُوی آن پُورا پیش تمتویسر کہ ئسے چپانٹ اس کنا مون اٹ خلک۔ کنا خنک تارمہ مسُر۔ ای لپڑزینگسہ ئسے کنڈ آسیا تُوسٹ۔ کنے اندن لگا کہ ای داتا ہزار آتے کسفینٹ کہ دا کنے دا وڑ خلک۔ ای تو ئسے خوانندہ ئسوٹ۔ اندا تولوک منہ ساعت آن پد ہوش کنا جاگہ غا بس۔

داسہ دا مچی ءِ خنیسہ ہمے ورنا نا کوکار یات آ کنا بس” تارمئی ئے چراغ لگفبو“۔ بی ایس او آزاد نا سرکل آک کنے ٹی بھلو شعور اس ایسُر داسہ ای ہمو ورنا نا کُوکار ءِ پُہہ مسوٹ کہ دا غلامی نا تارمئی ءِ داڑکن جہد کبو ندر مبو آجوئی نا چراغ ءِ لگفبو۔ کاش اگہ وختی دا سرکل آتیٹی ساڑی مسوٹہ تو ہمو ورنا تون اوار مرسہ چراغ اس لگفنگ کن جہد اس کریٹہ۔
بھاز ذلت، خواری، بے عزتی آن پد جان خلاسی کرسہ سوغند ارفیٹ کہ آجوئی نا چراغ ءِ ہر حالیت اٹ لگیفوئی ءِ۔ دانا روشنائی ءِ مچا ورنا تا خیال آتسکان سرکروئی ءِ.