قہقان نا شاہ مار ئس مش ٹی رودِنگ ئے ولدا
محراب او نرمزار ئس مش ٹی رودِنگ ئے ولدا

بےزیب شیشپہ بےرنگ تیبہ کرینے خلق ئے
دونکہ گِروک نیام آن چیرے ڈغارے تَل کے

شرمندہ ہمسَر آتے تینا کرینے بےکچ
شَتک اِنگا جان ئتو پھل گوہے درینے بےکچ

بیر ئے ہلِنگ کے ڈیھ نا ھر ھر شہید ئنا او
فکر ئٹ ملیسہ خن تے سوگئو مرید ئنا او

ارمان تے زندگی نا او پَد بٹینے عشق ئَٹ
گام ئے تخنگ ئے تینا او پُر پِتی آ کِشک ئَٹ

سرسہب مرے اے لشکر جیجا دعا کرینے
حصہ ٹی تینکے بیرہ یاد آتے او درینے

زہری نا خواجہ غاتا کڑد تا خلوک ئسک
رکّھنگ کے ڈیھ نا اوتو ہمرا سلوک ئسک

دژمن تے پنت تننگ کے ارفے کلاش ئے بش مس
تینا کے شیر شکّل لونڈو کے زار کش مس

سنگت کرینے تینا ڈیھ نا او ہر تلارے
ہر ہر فدا مروکا دلبر امونا یارے

آسودہ غا او زندے تینا طلاق تسّک
سگ حوصلہ ٹی داسہ مش تا تلار مسّک

تعویز دم درود ئٹ واپس نہ او بروئے
پروانہ سے او ڈیھ نا عشق ئٹ تینے ہشوئے

ایمان جوزہ تسّک ھیروفی آ اے غازی
خن تے کنا ملانے اے سنگری آ قاضی

ہن خل توارے حق نا اے ھربوئی نا ٹُل آ
بش کیسہ شالہ شاموز ورناتے داسہ کل آ

شاموز بلوچ

میڈیا اسہ سوگو ءُ تلہ ئس

نوشتکار : سفر خان بلوچ
چمشانک: ماریہ بلوچ

سفر خان بلوچ نا دا نوشت ساڑی آ وخت ئٹی میڈیا، پروپیگنڈا، بیانیہ سازی و سیاسی جہد آتا نیام ئٹ اسہ دیہاڑی و فکری تعلق اس جوڑ کننگ نا کوشست ءِ کیک۔ نوشتہ کار میڈیا ءِ بیرہ حوال تننگ نا وڑ اس سرپند مفک، بلکن اسہ فکری ءُ طاغت اس پائک۔ طاغت ہم ہمو، ہرا کہ راجی تحریک آن ہلیس دیہاڑی پجار آتے آ ہم زہم شاغنگ نا ہنر تخک۔ نوشت نا بنماسی آ ٹِک اندا پائک کہ جنگ و تحریک آک بیرہ میدان تیٹی مفسہ بلکن بندغ نا ملی و شعور ئٹی ہم مریرہ و میڈیا اندا زہنی محاز نا کل آن بھلا ازباب ءِ۔

نوشت نا کل آن زیات پام تخوکا بشخ اونا دیہاڑ ءِ۔ نوشتہ کار مُست ئنا زبانی دود آتیان ہلیس پرنٹنگ پریس، ریڈیو، ٹی وی و پوسکنا ڈیجیٹل میڈیا اسکان نا حوال آتے سر کننگ اسہ شونداری ءُ عمل اس سرپند مریک۔ فرانسیسی انقلاب، روسی انقلاب اولیکو و ارٹمیکو جہانی جنگ آتا مثیل ئٹ نوشتہ کار ثابت کیک کہ السی خیال و اشتماعی شعور اسہ عسکری جنگ ئسے آن زیات مؤثر پاننگک۔ ہر دور ئنا جنگ آتا سرسہبی و بے سہبی ئٹ میڈیا تینا وڑ و کچ ئٹ بھلو کڑد اس ایسر کرینے۔

پروپیگنڈا نا سرحال آ نوشتہ کار بریبری و گواچن نا ٹک آتے آ ہیت کرینے۔ او پروپیگنڈا ءِ بیرہ دروغ و فریب اس نشان تفک بلکن دادے اسہ تکنیک اس سرپند مریک، ہرا راست، نیمہ راست و جوزہ آتیان عوامی ءُ سوچ و فکر اس ودی کیک۔ نوشت ئٹ پروپیگنڈا نا ہڑتوما کُنڈ آتے آ گچینی ئٹ ہیت آک تالان مسنو۔ اسہ نیمہ آ دا بزگ آ راج آتا توار، مزاحمت و اشتماعی شعور نا کسر اس سرپند مریک و ایلو نیمہ آ نازی جرمنی نا مثیل ئٹ دا ہم پاش کیک کہ اندا طاغت خار، نسل پرستی، انتہا پسندی و اشتماعی گمرائی نا ہم سوب مریک۔

نوشت ئٹ ڈیجیٹل دور نا سختی و سوری تے آ ہم تران مسنے۔ سوشل میڈیا، اے آئی و الگورتھمز آسک بیانیہ سازی نا عمل ءِ پین غنجل و ترند کرینو، ہرا کہ دادے بھاز بیدس محسوس جوڑ کرینے۔ اینو ہر بندغ تینٹ اسہ میڈیا نا تلہ اس جوڑ مسنے، ارا نا سوب آن رد انگا کانسیپٹ، جوزئی ردعمل و بے زمہ وار آ معلومداریک پروپیگنڈا ءِ پین بھیم بش کروک جوڑ کرینو۔ اندا سوب ءِ کہ نوشتہ کار میڈیا نا بابت زمہ واری آ ہم زور شاغک۔

سرحال نا کل آن زیات اہمیت تخوکا بشخ گڈیکو بشخ ءِ، ہراڑے نوشتہ کار بلوچ راجی تحریک نا میڈیا ونگز آتے کن پنت نوشتہ کیک۔ او پاہک کہ میڈیا ایکٹوسٹ آتے بیرہ پوسٹ آتے مونی تالان کننگ آن بیدس زمہ وار و فکری جہدکار آتیان بار تربیت تروئی ءِ۔ نوشت کار نا خیال ئٹ میڈیا ٹریننگ آتیٹی تنقیدی سوچ، دیہاڑی نفسیات، پروپیگنڈا نا وڑ آک، بیانیہ سازی نا اصول و اخلاقی سیم آتے آ اسہ میڈیا ورکر ئسے الم تربیت تروئی ءِ۔ تاکہ اوفک بیرا اسہ حوال ئسے تالان کننگ آن بیدس اونا نغدی جاچ ءِ ہم پہہ مریر۔

اندا وڑ ئٹ نوشتہ کار بلوچ راجی تنظیم آتے پہہ کیک کہ اسہ ابدی ءُ تحریک ئسے نا سرسہبی کن راست گوہی و شفافیت المی ءِ۔ او مخالف ءِ بے بندغی، غدار یا شیطانی قوت اس پاننگ آن زیات بریبری ئٹ پروپیگنڈا کننگ نا کلہو ایتک۔

ادبی و فکری وڑ ئٹ ہرس تو سفر خان بلوچ نا نوشت ذاتی جوزہ آن پاک ءِ و دیہاڑی شاہدی تے آن مثیل ترسذ سرحال ءِ وڑ ئٹ تالان کننگ نا کوشست کرینے۔ ولے اگہ دا نوشت ئٹ میڈیا نا انقلابی و پنی آ مفکرین تا حوالہ ءِ ہم اوار کریکہ تو بلوچ راج اکن برجاء غا حالیت آتیٹی میڈیا نا کمک ئٹ تینا راج ءِ بزگی آن آجو کننگ نا پین ہم کسر دو بسکہ۔

دا پوسکنا وخت ئٹ میڈیا نا دروشم ئٹ بھاز آ سافٹ پالیسیک بلوچ ورنا تے راجی تحریک آن مُر کننگ نا وسیلہ جوڑ مسنو۔ نن تینا چاگڑد ئٹ ہرن تو سد آن بیرہ سی درسد ورناک گواچن ءِ پہہ مریرہ و ایلو راج ئنا بھلا کچ سافٹ پالیسی تا سوب آن بیرہ اسہ ڈگری ئسے نا پد ئٹ مُچا زند ءِ تینا زوال کیک۔ میڈیا پروپیگنڈا تا کمک ئٹ ننا مخلوق دا وخت کمیشن، ایم ڈیکیٹ و سی ایس ایس ئٹ اندن ڈب ہلوک ءِ کہ راج، راجی آ ویل آتے گیرام کرینے۔ بھاز آک تا تو دا ویل آتے ویل اس ہم تکنگ وخت نا زوال اس سرپند مریرہ۔ دا وڑ نا حالیت آتیٹ میڈیا پروپیگنڈا ئٹ بریبری نا زی آ تران کننگ آن بیدس سافٹ پالیسی تا ہم ذکر کننگ بھاز اہمیت تخک، تاکہ ہمو بزگ آ راج آک ہم گواچن آن سرپنداری تخر۔

مڈی
(کسہ و تدینی تا تجربہ غاتیان شپ انگا لوز آک)

کتاب بشیر زیب بلوچ
جاچ: حمّل بلوچ ( کمالان)

دی بلوچستان پوسٹ

بلوچ تحریک ئٹ ہر اسہ تجربہ، سلہہ و مڈی دتر نا پڑی تیٹ ہلنگیسہ ہیل کننگانے۔ تحریک نا داڑسکان سر مننگ نا کل آن بھلا سوب ہمو راجی مڈی (شہید آتا) تا زگر انگا دتر آک ءُ گڑا اوفتا قربانی و قربانی ئٹ رسینگوک آ ہر گڑا نا قدر بائد کہ مروئی ءِ۔

مڈی کتاب ءِ خواننگ آن پد ہندا ہیت ملی ٹی بریک کہ بلوچ ڈیہہ اکن شہید آتا دتر پوک متنے و اینو ہم اوفتا دتر تون انصاف مننگ خننگ ئٹ بریک۔ اینو ہم تحریک ئٹی ساڑی مڈیک و تجربہ غاک اوفتا دتر نا ہر پڑی نا حساب ئٹ خیالداری مریسہ کیرہ۔

دنکہ ہندا کتاب ئٹی کماش جہس لکھک کہ:
”تنظیم ئٹی مڈی تا ہر اسہ دانہ، ہر اسہ رائفل و ہر اسہ سم شہید آتا پاک انگا دتر و سرمچار آتا بے کچ سختی سوری تے سگنگ نا برم ءِ۔“

دا کتاب مسہ بشخ ئٹی بیرہ لوز آتا مچی اس افک بلکن شہید آتا دتر تا پد آن تنظیمی سرسہبی نا مستاہی، اوفتا دتر تون انصاف نا کلہو و بلوچ تحریک نا سوگوی نا پڑو ءِ۔ دا کتاب بلوچ تحریک نا پوسکنا ارواہ نا سَند ءِ کہ تحریک داسا روایتی سوچ آتیان پیشن مریسہ تینے جہان نا ایلو سوگو و سرسہب مروک آ تحریک آتیتون مقابلہ تننگ نا سیم و حد آتیا سر مسنے۔ دنکہ کماش تینا تحریک نا مڈی و ایلو وادانی تے مون آ تخسہ کتاب ئٹی چین ئنا ماؤزے تنگ و ژو دے، ویتنام نا جنرل گیاپ، ریف جنگ ئنا عبدالکریم، آئرلینڈ نا کوارٹر ماسٹر جنرل کارپس، لاطینی امریکہ نا گوریلہ کمانڈر ارنسٹو چی گویرا و دائے تا مثیل تریسہ بلوچ راجی تحریک نا مڈی تے رکھنگ نا تنظیمی پڑو کیک۔ کتاب نا اولیکو بشخ ئٹی مڈی نا اہمیت، مڈی نا جند انت ئسے و بی ایل اے نا مڈی رکھنگ نا پالیسی تا سوب آتون اوار گڑاس جہانی انقلابی تنظیم آتا مثیل ساڑی ءُ۔ ہندا بشخ ئٹی کماش بلوچ راجی تحریک نا موکش نا دروشم ئٹ دا پڑو ہم کیک کہ بی ایل اے داسا روایتی جنگی چم آتے رد کریسہ پوسکن دور ئنا جہانی جنگ آتا ڈٹ ڈول آتیٹی ہمگرنچ مریک ہراڑے اسہ پوسکن، ادارہ جاتی و سائنسی عسکری نظام اس ہتنگ مرو۔

کتاب نا ارٹمیکو بشخ ئٹی مواد آتے مینوئل یا تنظیمی ہدایت نامہ پان ہم رد مفرون کہ ہراٹی تنظیمی مڈی تے رکھنگ کن بیست و یک (21) ٹک نوشتہ ءُ کہ مڈی تے کاریم ئٹ ہتنگ نا چم گُر آن ہلیس مڈی تا بابت اسہ بندغ ءِ تیوہ غا معلومداری مفرنگ نا حکمت عملی اسکان ساڑی ءُ۔

ہندا بشخ ئٹ نوشتہ کیک کہ ہر جنگی کاروائی آن پد مڈی تا نوشتہی دروشم ئٹ حساب کتاب مننگے، ہر مسہ تُو نا زی آ ریجن و کیمپ آتا حساب کتاب و جاچ ہلنگ مرے و بنجاہ ءِ رادہ کننگ مریر، مال غنیمت ءِ تنظیم نا مڈی تکیسہ ایمانداری نا کلہو تننگانے کہ دن مف دادے ہرکس دوئی کریسہ تینا میرات تکے و ہندن ہر سرمچار تون تُد اونا تنظیم نا پارہ غان تروک سلہہ و وادانی تے تنظیم نا مننگ نا حکمت عملی کہ ہر بندغ تون تنظیم نا گڑا تد مریسہ اودے دا مارشت ایتے کہ اوڑتون راج ئنا اسہ بھلو انامت اس تد ءِ ہراڑتون خیانت راج اتون غداری نا بریبر مننگ کیک۔

مستی ہندا بشخ ئٹی کم وادانی تیٹی گیشتر کاریم نا بابت لکھک کہ کم وخت و کم مڈی تیٹی دژمن ءِ بھلو نسخان تننگ ننا انقلابی ورنا تا امتحان ءِ کہ ہچ اف ہم دژمن نا زی آ امر کانڈہ مریرہ۔ ہندن مڈی ہلوک عسکری کمانڈر نا زمہ واری تے بیان کریسہ لکھک کہ اخدر مننگ کیک کم نہاد ئٹ بھاز مڈی دوئی کننگ مرے و پدا ہندا مڈی تا رکھ ئنا گچین ءُ تربیت جوڑ کننگ مرے کہ اسہ کیمپ ئنا مڈی رکھوک آ سنگت ایلو کیمپ والا تینا ہم اوغدہ سنگت تون ہم تینا مڈی تا کچ و جاگہ نا پاپرو و نئے کہ لافی گری ئٹ ہر مجلس دیوان و میڈیا غا شینک و تالان کرو۔ مڈی تا بابت دا رازداری دژمن نا جہاز و ڈرون آن مڈی تے پوک مننگ آن رکھنگ نا اسہ گچین ءُ عمل ئسے۔ ہندن پین جہس ہر جنگ ئٹی شہید مروک آ سنگت نا جون اتون اوار اونا تنظیمی مڈی سلہہ و دائے تے ہم دژمن آن مالو دوئی کننگ و تینا کیمپ آ سر کننگ نا ہدایت تریسہ کماش اسہ گچین ءُ ہیت اس پارینے کہ دژمن نا عکس کشنگ و پروپیگنڈا نا کسر تے بند کننگ نا اسٹ انگا چم ہندادے کہ اودے ننا سنگت آتا جون و مڈیک دو بفس۔ ہندا بابت مڈی تا رکھ و سرمچار آتے جانی نسخان آن رکھنگ کن دا ہدایت تننگانے کہ مڈی تا کوڑ آتے کمیپ آتیان اسہ بھلو مری ئسے ٹی ڈھکنگ مرے تانکہ مڈی کہ ہرافتیٹی گیشتر سلہہ شورہ مننگ کیرہ، ترخنگ و کیمپ ئٹ ساڑی سنگت آتے نسخان تننگ کیرہ۔ مڈی تے جوجک آتیان رکھنگ کن مڈی ماسٹر ءِ مڈی تا کوڑ تیا وار وار چکر پیری خلنگ نا حکمت عملی تننگانے تانکہ مڈی تا رکھ ئنا نفسیات ہر سرچار تون تد مرے۔ ہندن مستی مڈی تا ہڑدیئی کاریم ئٹ ہتنگ، مڈی تا رکھ و استعمال آن غافل مننگ، مڈی تا بریبر بشخ و چانٹ، مڈی تا اہمیت نا بابت نفسیاتی علم تننگ، سلہہ پٹنگ و ٹریک کننگ کن مڈی تا رکھ ئنا سائنسی وڑئٹ چم کننگ، ریجن و کیمپ آتے اسٹ ایلو تون کمکار مریسہ مڈی تننگ ءِ رواج تننگ، تینا سنگت سرمچار آتیٹی خراب مروک آ مڈی تے جوڑ کننگ نا تربیت تانکہ پیشن آن بروکا مستری تیا مڈی تا راز پاش مف، بریبری و انصاف ئٹ مڈی تے بشخ و چانٹ کننگ نا کانود نا پڑو، کڈ کروک مڈی تا خیالداری و مڈی تا بابت معلومداری تننگ ئٹ اسہ کمانڈر یا بندغ نا زی آ آسرہ کپننگ نا کلہو آک ساڑی ءُ۔

دا بیست و یک ہدایت نامہ یا کہ اصول آتیٹی اسٹ ہم دنو افک کہ بی ایل اے نا سرمچار آک ہرادے تجربہ کتنو۔ ہر ہیت، ہر اسہ کلہو مست ئنا تجربہ تا بنیات آ پاننگسہ بسنے۔ ہر اسہ ٹک ئنا پد ئٹی اسہ کسہ اسہ تدینی اس ارے ہرافتے بیان کریسہ دا جاچ کتاب آن ہم بھلن مننگ نا خلیس مریک۔ ہندا خاطران نن نوشت ئٹ دا کسہ تدینی تے ہتپنہ ولے خوانوک آ ہر سنگت دا کتاب ءِ لوز آتا مچی اس تکپ بلکن تجربہ تدینی و کسہ غاتیان شپ ءُ اسہ کڑمب ءُ دیر اس تکے ہرانا کیرغ آن کیہی گڑاتا کوڑ آک مریرہ۔

کتاب نا گڈیکو بشخ مڈی نا نفسیات براہوئی نا ہمو متل نا وڑئٹ ءِ کہ پائک ”دژمن تیلی ئسے تمبو اس سمجھاتے“ گڑا دا ہمو نفسیاتی سبخ ءِ کہ مڈی امر و ہراتم دژمن تون بھاز مریسہ ہم اونا حوصلہ تے نزور کیک و سرمچار اس کہ دو ہورک تینا ٹنٹی ءُ توفک ئسے تون ہم دژمن نا زی آ کانڈہ مریک۔ مڈی نا نفسیاتی جیڑہ دادے کہ اسہ سرمچار اس گوریلہ جنگ ئنا وخت مڈی دزی، ڈھکنگ یا راج ئنا مڈی تے تینا پاننگ نا نفسیات آن پیشن مس تو پگہ اسہ ریاست ئسے نا وڑئٹ ہم کرپشن، دزی و ریاستی و راجی گڑا تے دزی نا نفسیات ہچبر مفرو ءِ۔ دا کتاب دن چا ریاستی جوڑشت نا اسہ حکمت عملی ئسے کہ اینو نا مخلص آ سرمچار پگہ نا آزات انگا ریاست نا ہر چنا نا نفسیات ءِ مخلص و راج دوست جوڑ کننگ کیک۔ اینو نا جنگول پگہ نا ریاستی جوڑشت نا عکس ئسے کہ ریاست امر انگا بندغ آتا دتر تیان جوڑ مسنے و دادے امر مروئی ءِ۔

سوراب نا تدینی– ٹی بی پی سرگپ

بلوچستان نا ضلع سوراب نا علاقہ گدر گوندان ئٹ 12 اگست نا سہب اکن پاکستانی جیٹ طیارہ غاتا بمباری نا سوب آن کیہی بندغ آک کسر و ٹپی مسر۔ پک مفروکا السی حوالکار آک کہوکا و ٹپی آتا کچ ءِ بیست و ہفت پارہ۔ اندا تدینی نا برخلاف خاہوت آک جون آتیتون اوار کوئٹہ کراچی بنجاہی کسر آ تولوک برانز کرسا تینا برانز ءِ ریکارڈ کرفیر۔ بلوچ راج دوست ٹولی و بندغی حق آتا تنظیم آتا پارہ غان دا تدینی آ ترند لوز آتیٹ مذمت آک ہم مونا بسر۔

ڈی ایچ کیو سوراب نا میڈیکل سپرنٹنڈنٹ نا پارہ غان شینک کروک شابیتی تا ردئٹ تدینی آن پد اسپتال ئٹ شش جون ہتنگا، ہرافتیٹی زالبول و چناک اوار ءُ۔ کہوکا بندغ آتا سن اِرٹ آن 50 سال نا کچ پاننگک۔ اسپتال نا بست و بند نا ردئٹ 16 ٹپی ہم ہتنگا، ہرافتیٹی بھازی زالبول و چنا اوار ءُ، ہرافتا سن آک اسٹ آن 40 سال نا کچ ئٹ ءُ۔ ایلو پارہ غان ہندی حوالکار تا دعوی ءِ بھاز آ جون آتے فوجیک ارفسا تینتون دریر، ہرانا سوب آن کیہی جون آک اسپتال آ سر کننگ متور و اوفتا کچ و چاہنداری نا بابت تیوہ حوال آک ہم مونا بننگ کتور۔ حوالکار تا ردئٹ تدینی آن پد بھاز آ بندغ آک دائسکان گم و گار ہم اریر، واہم سماء تمنگ اف کہ او مِش تا کوڑ ئنا شیف آن ءُ یا ترند تراک نا سوب آن اوفتا ازبہ غاک رسیگنگ افس۔

سوراب نا دا تدینی اولیکو اف۔ بلوچستان ئٹ ہنوکا وخت ئٹی ہم پاکستانی جیٹ طیارہ غاتا گن شپ ہیلی کاپٹر آتا کارروائی تیان لس آباتیک زہمی و بندغ آک کہسا کرینو۔ بلوچستان ئٹ جہانی میڈیا آزاتی ئٹ بننگ کپک، اندن ہندی صحافیک ہم ریاستی خلیس نا ماحول ئٹ کاریم کیرہ۔ دن انگا وخت ئٹ فوجی کارروائی و لس آباتی نا زہمی مننگ نا تدینی تا آزات رپورٹنگ کم و ود ناممکن مریک۔ پدان ریاستی ادارہ غاک و پاکستانی میڈیا نا ذریعت ئٹ اسہ خاص ءُ بیانیہ اس مونا بریک، اندن زہمی مروک بندغ آتا گواہیک و زمینی گواچنیک جتا ءُ عکس اس مونا ہتیرہ۔

سوراب نا تدینی اسہ ریاستی ردی یا بیرہ اسہ فوجی آپریشن ئسے نا افسوز ناک ءُ سوب اس اف۔ دا اندا کوزہ گیر آ بست و بند نا اسہ پین خونی عکس ئسے ہرا دہائی تیان بلوچستان نا سیاسی اختیار، مڈی و مخلوق نا توار ءِ تینا طاغت نا شیف آ تخنگ نا کوشست کرینے۔ اسلام آباد بلوچستان آ حکمرانی نا دعوی الم کننگ کیک، ولے بیرہ طاغت ءِ کاریم ئٹ ہتنگ آن حکمرانی نا اخلاقی و سیاسی جواز ودی مفک۔ جنگی طیارہ غاتا توار، اُرا تا بھس کاری، بندغ آتا کہنگ، زوراکی نا بیگواہیک و خُلیس نا وسیلہ ئٹ اسہ ڈغار ئسے نا بندغ آتے دو ئنا کیرغ آ تخنگ مننگ کپک، اوفتا آجوئی نا سوج ءِ ایسر کننگ کپک۔